Tiếng Việt

Trang nhà Quảng Đức

   Tiếng Anh

qd.jpg (8936 bytes)

Vu Lan Báo Hiếu


......... .

 

HỌC VIỆN PHẬT GIÁO VIỆT NAM TẠI TP. HCM

TĂNG NI SINH KHÓA V

Số 1. Ðặc san kỷ niệm Mùa Vu Lan PL.2546

 

Im lặng thở dài (*

Nguyên Pháp 

Có một điều gì đó về tác phong của Dibs khiến các cô giáo không tài nào xếp loại nổi. Tác phong của em thất thường. Khi thì em mau mắn và lặng lẽ làm được một việc gì đó,  chứng tỏ em có thể có một trí thông minh thượng đẳng. Nếu em nghĩ là có người nhìn mình, em vội vã co mình lại. Phần lớn thời gian em bò theo men tường, ẩn nấp dưới gầm bàn, lắc qua lắc lại, nhai cạnh bàn tay, mút ngón tay cái, nằm sấp cứng đờ trên sàn khi cô giáo hay bạn bè chán không còn muốn rủ em tham dự sinh hoạt nữa. Em là một đứa trẻ cô đơn trong một thế giới đối với em có vẻ lạnh lùng và không thân thiện.

Nhà trường và gia đình quyết định nhờ một chuyên viên tâm lý theo dõi, tìm hiểu và giúp đỡ em, với phương pháp trị liệu bằng trò chơi...” ([1])

Cha của Dibs laø một nhà khoa học nổi tiếng, xuất sắc, thành đạt...

Mẹ Dibs là một nhà phẫu thuật, bà nổi tiếng vì đã hoàn thành hai cuộc giải phẫu tim rất phức tạp; và dĩ nhiên, bà rành rẽ về y khoa, sinh lý, vật lý, nhưng bà không coù một ý niệm nhỏ gì về phương diện tâm lý của con bà. Việc mang thai Dibs là một tai nạn của cả hai vợ chồng, vì điều đó làm đảo lộn hết mọi kế hoạch của họ.

Khi Dibs ra đời, họ lại đòi hỏi ở con họ phải có khả năng nào đó thật đặc biệt để hãnh diện với xã hội vì sự thành đạt toàn diện của mình. Nhưng rủi thay, khi mới sinh thì bà thấy Dibs khác hẳn. To con và xấu xí. Một khối không phản ứng gì cả. Nó cứng đơ và la hét mỗi khi bà bế nó lên... Kỳ quái quá chừng ! Không nói, không chơi, chậm biết đi. Tấn công người khác như một con thú hoang nhỏ... Họ nghĩ rằng, Dibs bị thiểu năng hay tâm thần phân liệt. Họ mắc cỡ hết sức ! Vì cả hai vợ chồng đều lớn lên trong những gia đình mà tài năng được trọng vọng hơn những đức tính khác. Họ không muốn một người bạn nào biết về cháu. Vì Dibs, họ mất hết tự tin trong các mối quan hệ với xã hội...

Dibs là một đứa trẻ có trí thông minh thượng đẳng: Hai tuổi đã có thể đọc sách, năm tuổi đã có thể vẽ, có một vốn từ vựng ngôn ngữ phong phú, có thể làm những phép toán mà ở đứa trẻ bình thường không thể làm được. Nhưng nó che giấu, không bao giờ đeå cho bố mẹ biết điều đó, và nó luôn luôn có thái độ xa cách, nếu không muốn nói là thù hận, với bố mẹ nó... Vì mẹ luôn luôn thử thách nó, luôn luôn nghi ngờ khả năng của nó.

Cái tác phong bất thường mà bà áp đặt lên Dibs đã khiến em xa rời gia đình, xa những đứa trẻ và những người lớn khác mà em đã gặp ở trường. Khi một đứa trẻ bị cưỡng bức phải chứng tỏ là mình có khả năng, kết quả thường rất tai hại. Một đứa trẻ cần được yêu thương, được chấp nhận và hiểu biết thông cảm. Nó bị hủy hoại khi gặp phải sự hất hủi, nghi ngờ và thử thách không ngừng.

Với thời gian điều trị là mười tám tuần, mỗi tuần chỉ một giờ đồng hồ, chuyên viên trị liệu tâm lý đã giúp em có được một cảm giác bình an sâu lắng trong lòng. Em thích nghi, hòa nhập với gia đình, lớp học. Sau đó, em vào học ở một trường dành cho những trẻ xuất sắc nhất quốc gia. Bạn biết chuyên viên trị liệu aáy đã dùng phương pháp gì không? Thật là kỳ diệu và đơn giản!

Chúng ta hãy tưởng tượng một em bé lần đầu tiên bước vào một căn phòng đầy đồ chơi, và được phép sử dụng bất cứ món nào, theo sở thích của em, với sự có mặt của cô hay thầy, sẵn sàng giúp em về mọi phương diện khi em yêu cầu, nhưng không can thiệp vào những lựa chọn của em. Có thể em sẽ bỡ ngỡ, sẽ không tin là mình được tự do như vậy. Từ trước tới nay, luôn luôn có người biểu em làm việc này, việc kia, quyết định thế cho em, sống giùm em. Ở đây không có ai cả. Em bị thách thức phải vận dụng một sức mạnh nào trong con người mình, để làm một cái gì đó... Có thể em sẽ ngồi im một vài lần, phá phách hay buông vật này, bắt vật kia, nhưng em sẽ cảm nghiệm ngay sau đó hậu quả của hành vi mình. Dần dần, em ý thức được là mình phải có sáng kiến, phải tự quyết định, phải lựa chọn. Khi làm được như vậy, em cảm thấy thích thú, và càng ngày nhân cách của em càng tăng trưởng. Người trị liệu đặt em trong tư thế chủ động hoàn toàn. Nhờ không bị gò bó hay thúc đẩy từ bên ngoài, từ từ, em sẽ giương cánh bên trong. Khi đó, những vấn đề cuûa em xuất hiện. Em sẽ diễn tả qua trò chơi hoặc lời nói những gì đang đè nặng trong lòng em, những tình cảm bất an, sợ hãi, đau khổ, hận thù, chúng chỉ chờ có một cơ hội thuận tiện, một bầu không khí an toàn để bật ra. Người trị liệu có mặt để công bố sự an toàn bằng thái độ tôn trọng, chấp nhận và cảm thông với em. Người trị liệu phản ánh lại những gì em nói, giúp em nhận thức rõ rệt những gì em làm, hoặc không làm, nhằm mục đích xác định tâm trạng và thái độ của em. Ðiểm then chốt trong quá trình trị liệu là sự gây dựng một quan hệ đặc biệt giữa hai người ... Quan hệ này, tự nó, có tính cách trị liệu ([2])

Trong khi đọc Sa mạc nở hoa, tôi thực sự bị lôi cuốn vào thế giới tâm lý của Dibs. Tim tôi xót xa khi thấy em trầm uất, cô đơn. Lòng tôi rộn rã khi thấy em hồn nhiên, tíu tít, nói cười luôn miệng khi đã được trị liệu; em thương ba, thương má lắm, em không còn thù hận ba nữa, không còn căm ghét má nữa... Ba má em cũng thức tỉnh, cũng tự điều chỉnh thái độ, hành vi của mình, biết cách để thương em. Sự cảm thông, sự thương yêu mới mầu nhiệm làm sao! Nó có thể làm cho hoa nở giữa sa mạc!

Roài tôi chợt nghĩ đến mấy điệu và những vị mới xuất gia. Họ cũng cần sự quan tâm, cảm thông của thầy tổ biết dường nào. Nếu như Dibs trong trắng đối với cuộc đời, thì họ cũng trong sáng, thành kính đối với thầy. Nếu như Dibs là nạn nhân của lòng ích kỷ, của sự thiếu trưởng thành về tình cảm ở cha mẹ, thì tôi tự hỏi có khi nào họ cũng là nạn nhân của một sự hờ hững?

Ðiệu đi tu từ nhỏ, thiếu thốn tình thương của cha mẹ, liệu tình thương của thầy tổ có đủ cho điệu hình thành và phát triển một nhân cách bình thường không ? Dibs chỉ mới thiếu vắng tình thương của cha mẹ mà em đã phải ở trong một thế giới khủng khiếp như vậy rồi. Nếu điệu vừa thiếu vắng tình thương của cha mẹ vừa chịu đựng sự hững hờ của thầy tổ thì nội tâm điệu sẽ ra sao nhỉ ? Có lẽ, trong thực tế, tình hình lạc quan hơn phải không ?

Tâm phân học bao giờ cũng coi trọng những kỷ niệm trong thời thơ ấu. Những kỷ niệm đã trở thành vô thức từ rất lâu và có vai trò quyết định trong mọi giấc mơ cũng như trong trạng thái tâm lý của cả một đời người. Những kỷ niệm đó, những sự kiện trong thời thơ ấu trong nhiều trường hợp đã laøm cho cuộc sống của một con người chuyển sang một hướng khác hẳn. Một đứa trẻ rất hồn nhiên yêu đời nhiều khi chỉ vì một sự kiện nào đó xảy ra với em, đã làm cho em trở thành một con người lầm lì, bẳn tính trong suốt cả một đời người. Ðiều này có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với các bậc cha mẹ nói riêng, đối với xã hội nói chung, nhất là đối với những nhà giáo dục. Ở đây, không phải chỉ có ý thức trách nhiệm trong việc quan tâm đến đời sống mọi mặt của trẻ thơ, đặc biệt là đời sống tình cảm, đời sống tâm lý của các em, cái quan trọng là cách quan tâm và nhất là nội dung giáo dục các em. Vì nội dung và phương pháp giáo dục các em có vai trò quyết định trong việc hình thành nhân cách... của mỗi em. Ðừng bao giờ tự cho phép mình đối xử với trẻ nhỏ như thế nào cũng được với ý nghĩ quá đơn giản là các em sẽ quên đi, các em chưa biết gì, chẳng sao cả vì chúng là trẻ con...([3])

Những chú điệu và trẻ nhỏ ngoài đời có khác nhau đôi chút về môi trường sống, môi trường giáo dục v.v... Nhưng điểm cơ bản giống nhau lớn nhất là ở chỗ các em đều là trẻ nhỏ, cần được yêu thương, vỗ về... Chẳng những điệu cần mà Sa-di hay những người khá trưởng thành mới tu cũng cần nữa. Có lần vô tình tôi đọc được nhật ký của Sa-di T. :

“Sài gòn, ngày ... tháng ... năm

Thầy biết không, đã từ lâu lắm rồi, con không còn nghe nhạc Trịnh nữa. Bởi vì Trịnh đã mang mặc cảm “tự lưu đày” của Albert Camus, tác giả của Triết học Phi lý ... Con không muốn “tự lưu đày” mình thêm nữa, vì con khổ tâm quá nhiều...

Có những buổi chiều con đi học về, nắng Sài gòn oi oi khó tả. Mọi người hối hả về nhà để kịp quây quần cùng bữa cơm gia đình đầm ấm. Bất chợt, nghĩ về thầy, con buồn bã quá... Con đang giữa dòng người tấp nập qua lại mà ngỡ như chốn hoang vu lạnh lẽo, sống trong một hành tinh có hơn sáu tỷ người mà thấy sao lẻ loi quá...

Thầy ơi, con cần được thương yêu...”.

Chúng ta có thể hiểu phần nào lý do buồn khổ của Sa-di T., tâm trạng của T. giống như Dibs trước khi được trị liệu vậy. Trái ngược lại, trong “Hoa vô ưu nở muộn”, tác giả Nhuận Bi đã tỏ ra tin tưởng vào cuộc sống: “Hoa vô ưu dù nở muộn một cách vô tình vẫn mang lại niềm vui như chắt lọc trong mùa Phật đản sinh. Tự thân sự muộn màng ấy có quyền nhóm lên một niềm tin vào nghị lực thầm lặng. Hình như mãi đến giờ tôi mới nhận ra được một điều gì đó như là niềm tin vào cuộc sống, tuy còn rất mơ hồ”.

S. Freud (1865-1938, Bác sĩ tâm lý, người Áo gốc Do Thái) quan sát: “Tôi nhận thấy rằng những người biết mình được mẹ yêu quý thường thường tỏ ra đặc biệt tự tin, lạc quan, không thể lay chuyển, có tính cách anh hùng, và đạt nhiều thành tựu trong đời họï...”.

Như vậy, có phải là tình thương ở người thầy của Sa -di T. đã không thể thay thế nổi cho cha mẹ T., tình thương ấy đã không đủ cho T. tự tin vào cuộc sống như Nhuận Bi?

Chùa chiền cần tổ chức như một gia đình, trong đó, thầy được coi là một người cha, người mẹ, còn sư huynh của mình như là một người anh, sư đệ như một người em... Và như vậy, môi trường Tăng thân rất quan trọng. Nếu Tăng thân không được thiết lập như một gia đình tâm linh, trong đó, mỗi người là một thành phần của gia đình, thì công phu của chúng ta khó thành đạt lắm. Thành ra, Tăng thân phải được tổ chức như là một gia đình, trong đó có hơi ấm, có hạnh phúc, có sự hòa hợp, mọi người đều tiếp nhận mình như là một người em, một người chị, moät người anh thì tự nhiên mình có cơ hội mọc ra những cái rễ đầu tiên trong cuộc đời mình ([4]).

Kết thúc bài này, người viết chỉ muốn xin hãy thương yêu quý điệu, xin hãy quan tâm đến những kẻ sơ tâm, xin hãy có một gia đình tâm linh...  Liệu rằng tình hình thực tế hiện nay có thể cho chúng ta lạc quan về điều ấy không? Im lặng thở dài là tiêu cực phải không ? Nhưng một bàn tay nhỏ bé há có thể làm được đại sự ư ? Một đôi vai gầy guộc có thể gánh vác trọng trách chăng ?

 

Tài liệu tham khảo 

1.       Virgina M. Axline, Dibs in search of self (Tô Thị Ánh và Vũ Trọng Ứng dịch Sa mạc nở hoa), Trẻ, 1994.

2.       Tuần báo Giác Ngộ, số 125, 19.6.2002.

3.       Phạm Minh Lăng, S. Freud và Tâm phÂn học, Văn hóa - Thông tin, 2000.

4.       Nhất Hạnh, Giảng luận Duy Biểu Học, Lá Bối, 1996.

Stephen Wilson, Sigmund Freud - nhà Phân tâm học thiên tài (Hoàng V. Sơn dịch), Trẻ, 2001.


 

 (*) Lời trong nhạc phẩm  Tôi đang lắng nghe của Trịnh Công Sơn.

([1]) Virgina M. Axline, Dibs in search of self (Tô Thị Ánh và Vũ Trọng Ứng dịch Sa mạc nở hoa), Nxb.Trẻ, 1994.

([2]) Sđd, tr. 3-4

([3]) Xem Phạm Minh Lăng, S. Freud và Tâm Phân Học, Văn hóa-Thông tin, 2000, tr.1445.

([4]) Xem Nhất Hạnh, Giảng luận Duy biểu học, Lá Bối, 1996, tr. 330.

--- o0o ---

 | Mục Lục Vạn Hạnh số 1|

1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15

 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |  22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30

--- o0o ---

Trình bày: Nhị Tường

Cập nhật ngày: 01-05-2004

 

Webmaster:quangduc@quangduc.com

Trở về Trang Vu Lan Báo Hiếu

Đầu trang

 

Biên tập nội dung: Tỳ kheo Thích Nguyên Tạng
Xin gởi bài mới và ý kiến đóng góp đến ban biên tập qua địa chỉ:
quangduc@quangduc.com