hân
ngày đầu năm, chúng tôi xin nhắc lại mục đích tối thượng của người tu
Phật. Nếu chúng ta không biết rõ và không nắm vững ý nghĩa thì trên
đường tu khó đạt được mục đích.
Vậy mục đích tối hậu của
Tăng Ni Phật tử là gì? - Là giải thoát khổ đau.
Nói đến giải thoát, chúng
ta phải biết nghĩa trái của nó là triền phược, là trói buộc. Vì bị
trói buộc nên mới cầu giải thoát. Giải thoát là mở trói, là tự do. Khi
ở trong hoàn cảnh bị trói buộc mới khát khao được mở trói. Khi ở trong
hoàn cảnh bức ngặt mới cầu giải thoát. Vậy ý nghĩa giải thoát là ra
khỏi khổ đau. Có nhiều người nghĩ giải thoát là chuyện của những bậc
Thánh, người thường không bao giờ với tới được. Muốn giải thoát mọi
khổ đau phải nhờ Phật lực gia bị, chớ tự mình không thể thực hiện
được. Đó là hiểu sai lầm về ý nghĩa giải thoát.
Xưa ngài Phú Lâu Na xin
Phật dạy cho pháp yếu để đến chỗ vắng vẻ tu hành. Phật dạy mắt thấy
sắc không chạy theo sắc, tai nghe tiếng không chạy theo tiếng là Niết
bàn. Mũi, lưỡi, thân, ý cũng như thế. Ngược lại, mắt thấy sắc chạy
theo sắc, tai nghe tiếng chạy theo tiếng rồi chấp chặt là xa Niết bàn.
Mũi, lưỡi, thân, ý cũng như thế. Ngài Phú Lâu Na nhận được pháp yếu
đến chỗ vắng vẻ tu trong vòng ba tháng chứng A la hán. Pháp yếu Phật
dạy: Sáu căn tiếp xúc với sáu trần không chạy theo, không dính mắc là
Niết bàn giải thoát. Nếu đuổi theo chấp chặt là sanh tử trầm luân.
Trầm luân hay giải thoát không đợi kiếp nào khác mà ngay trong thực
tại đời này. Mắt thấy sắc, tai nghe tiếng, mũi ngửi mùi, lưỡi nếm vị,
thân xúc chạm, ý duyên pháp trần không đuổi theo, không dính mắc, ngay
đây được giải thoát, chớ không có xa vời không với tới được. Chúng ta
ai cũng có khả năng giải thoát cho chính mình. Ngược lại, trầm luân
đau khổ cũng do chính mình.
Trong kinh A Hàm,
Phật kể câu chuyện: Bầy khỉ đi ăn, khỉ chúa dạy các khỉ nhỏ không được
tách đoàn đi ăn một mình e bị bẫy rập mất mạng. Trong đoàn có một con
khỉ ngạo mạn lại tham ăn, tách đoàn đi ăn một mình để được no đủ. Một
hôm, khỉ đến chỗ có bẫy rập, bên cái bẫy có miếng mồi ngon, khỉ mừng
quá nhảy tới chụp mồi. Tay mặt vừa đụng miếng mồi thì bị dính nhựa.
Tay trái đưa ra để gỡ, cũng bị dính nhựa. Nó đưa chân mặt quào bị dính
chân mặt, đưa chân trái quào bị dính chân trái. Hai tay hai chân đã bị
dính nhựa, nó cúi đầu xuống cạp cũng bị dính. Chỉ còn cái đuôi ngoắc
ngoắc cố vùng vẫy để quật cái bẫy ra cũng bị dính luôn. Như vậy hai
tay, hai chân, đầu, đuôi khỉ đều bị dính nhựa, khỉ không thoát thân
được. Bấy giờ thợ săn bắt khỉ bỏ vô giỏ dễ dàng. Câu chuyên này ngụ ý
Phật dạy người tu không thích sống trong khuôn khổ của Tăng đoàn, muốn
được tự do thụ hưởng riêng, làm theo ý riêng, dù thiếu kinh nghiệm mà
vẫn tách đoàn sống riêng. Khi ra ngoài, mắt thấy sắc liền nhiễm sắc,
tai nghe tiếng liền nhiễm tiếng, sáu căn bị sáu trần cột trói. Lúc đó
ma vương bắt đi dễ dàng như thợ săn bắt khỉ bỏ vào giỏ.
Khi sáu căn dính với sáu
trần, là chúng ta đã lọt vào tay của ma vương, khó được giải thoát. Vì
vậy người tu muốn được giải thoát phải gan dạ không để sáu căn dính
mắc sáu trần. Dính mắc nhiễm trước là tham cầu, lúc ấy có vùng vẫy
cũng không thoát được.
Tu giải thoát không phải
chuyện mơ hồ xa xôi mà là chuyện thực tế ngay trong cuộc sống hàng
ngày của chúng ta. Tu không đợi phải có hào quang, hoặc biết quá khứ,
vị lai mới giải thoát mà ngay trong sinh hoạt hàng ngày, sáu căn tiếp
xúc với sáu trần không đuổi theo, không chấp chặt là giải thoát. Tại
gia hay xuất gia đều tu giải thoát được. Sáu trần không quyến rũ,
không cột trói ai cả. Do chúng ta mê lầm, mắt thấy sắc liền khởi phân
biệt, sắc vừa ý thì thích, tham dấy khởi, chấp chặt, không vừa ý thì
sân dấy khởi, chấp chặt. Tai nghe tiếng, mũi ngửi mùi, lưỡi nếm vị ...
phân biệt, tham sân dấy khởi chấp chặt nên khổ đau. Phật dạy chúng ta
phải dừng phân biệt buông xả mọi tham chấp thì hết khổ, giải thoát
ngay trong hiện tại. Nhưng vì chúng ta cứ phân biệt, chấp chặt nên khổ
rồi cầu Phật cứu. Làm sao Phật cứu? Phật dạy phải buông xả mọi chấp
thủ thì giải thoát hết khổ, nhưng chúng ta không chịu buông, nên khổ
hoài, giống như đứa bé thò tay vào hũ kẹo nắm đầy kẹo rút tay ra khỏi
hũ không được, khóc kêu mẹ cứu. Mẹ dạy buông nắm kẹo là rút tay ra dễ
dàng, nhưng đứa bé có chịu buông nắm kẹo đâu!
Phật dạy chúng ta đừng
dính với sáu trần, các thiền sư cũng dạy chúng ta buông đi, hiện nay
chúng tôi cũng nhắc quí vị đừng chạy theo sáu trần. Việc làm hết sức
đơn giản mà kết quả rất thiết thực, giải thoát ngay trong hiện tại. Lý
giải thoát của đạo Phật vừa cụ thể vừa thực tế mà cũng rất dễ thực
hành, chỉ cần buông xả phân biệt chấp trước khi căn tiếp xúc với trần
thôi. Đó là giải thoát theo tinh thần Phật giáo nguyên thủy.
Kế đến là giải thoát theo
tinh thần Thiền tông. Có một thiền khách đến hỏi Thiền sư Huệ Hải:
"Thế nào là giải thoát?". Ngài đáp: "Căn trần không dính nhau là giải
thoát". Mới nghe qua thấy khó hiểu, nhưng thực tế thì quá đơn giản. Vì
đa số người lầm tưởng phải có thần thông đến các cõi trời, ra khỏi
trần gian ô trọc này mới giải thoát, nào ngờ sáu căn không dính với
sáu trần là giải thoát.
Ngài Đạo Tín khi còn là
Sa di đến thưa Tổ Tăng Xán: Xin Hòa thượng ban cho con pháp môn giải
thoát.
Tổ hỏi: Ai trói buộc
ngươi?
Ngài Đạo Tín thưa: Không
ai trói buộc.
Tổ bảo: Đã không trói
buộc, cầu giải thoát làm gì?
Ngài Đạo Tín liền nhận
được ý chỉ. Ngài Đạo Tín lầm tưởng những tâm niệm xấu xa phiền não
đang trói buộc mình nên mới cầu giải thoát. Nhưng khi Tổ bảo nhìn
thẳng xem những tâm niệm xấu xa thật sự có trói buộc không. Khi nhìn
thẳng chúng lặng mất, đâu có gì trói buộc mà cầu giải thoát. Ngay đó
liền giải thoát.
Ngày nay chúng tôi hướng
dẫn các vị tu bằng cách nào? Chúng tôi bảo các vị nhìn thẳng cái mà
quí vị cho là phiền não trói buộc, nhìn thấy mặt thật của nó thì hết
phiền não, hết khổ đau. Tinh thần giải thoát nằm ngay chỗ nhìn thẳng
thấy mặt thật của phiền não. Nói buông là một lối nói, khi nhìn thẳng
mặt thật của nó thì nó tiêu mất đâu có gì để buông. Đây là trọng tâm
của thiền tông mà chúng tôi đã chỉ dạy quí vị.
Trong kinh Phật nói: Tất
cả nước biển chỉ có một vị mặn, tất cả giáo pháp của Phật chỉ có một
vị là giải thoát. Đoạn đầu Phật dạy sáu căn tiếp xúc với sáu trần
không dính mắc là giải thoát, tu ngay nơi căn trần ở bên ngoài. Đoạn
kế Tổ dạy nhìn thẳng tâm niệm chạy theo sáu trần biết chúng không thật
là giải thoát. Tu ngay tâm niệm vừa móng khởi không đợi nó dính mắc
với trần cảnh mới tháo gỡ. Như vậy giải thoát theo tinh thần nguyên
thủy thì sáu căn không dính mắc với sáu trần. Giải thoát theo tinh
thần nhà Thiền là nhìn ngay tâm niệm vừa móng khởi thì tâm đâu có đuổi
theo trần cảnh; mắt thấy sắc không dính với sắc, tai nghe tiếng không
dính với tiếng… vọng niệm sạch rồi, lo gì sáu căn chạy theo sáu trần!
Đó là chủ yếu của pháp tu giải thoát.
Mỗi năm qua là chúng ta
đi dần đến cái chết. Đời này chúng ta có chút duyên phước được gặp
Phật pháp và được hướng dẫn tu hành để thoát khỏi khổ đau. Mong tất cả
làm tròn bổn phận của mình là xoay lại sống với mình để không uổng một
đời tu mà không tỉnh giác, cứ chạy theo cái giả dối tạm bợ bên ngoài,
quên mất tâm chơn thật của chính mình. Được như vậy mới xứng đàng là
đệ tử Phật, đã quyết chí đi theo con đường Phật Tổ đã đi.
Hôm nay là ngày đầu năm,
chúng tôi chúc tất cả quí vị có sức tỉnh giác mạnh hơn nhận ra tâm
chơn thật của chính mình để không chạy theo ngoại trần bị trầm luân,
được giải thoát viên mãn.
