Quang Duc

...... ...

TRNH CONG SN,
NI VUNG U T THANH TIENG DU CA

Thai Kim Lan

--- o0o ---

Nh mot si ch luon theo cay kim, tin TCS mat en vi chung toi trong buoi tng niem ngay gio th 40 nam cua nha th ng Bnh Thuc Gia Th tai nha van hoc nghe thuat  ng L Li Hue, toi ay anh em nghe s en nghe bnh th kha ong, chung toi, ch Hy Khng, Bu Y, Gia Pham, Nh Ngan, Xuan, Xuan Que, Kim Lan va mot so anh ch em nghe s khac ng xum vao nhau, nghe si ch theo cay kim nu mnh xch lai gan hn mot t vi ngi ban ben mnh trong noi nhoi au mot chut ni tim.

Bong nhien t li, mot chut cay ni mat, mot chut ra ri ni vai, chung toi ng nh the quay quan chon chan, hnh nh co ai noi nh mot li vnh biet na buon na vui :  thoi ra la t nay han bo mnh i rong chi cho khac…han bo i thiet roi ! 

Cai ten lang t nhu m nay ! Tieng hat lenh enh,  chen ru say uong hoai , rong chi ca mot kiep ngi, bay gi dt ao ra i "la bay, chim bo ng bay , thng tay vien du ni chon nghn trung…

Sn ra i ! Cai vng quay quan,- nh chung toi ang ng vi nhau chieu hom ay, nhieu a toc  roi bi sng muoi - cai vong ban be hay cai vong "t sinh" cua the he thap nien 40-60 chung toi, nh chung toi a thng ng hay ngoi nh the moi khi gap nhau  la tuoi 20, nh sut i chot mong, chng giay, tuot phm …cai vong long leo, ra ri !

Dau biet rang trong may mi nam he  au co Sn va tieng hat cua Sn th cai vong nay cang ni rong ra, nh nhng lan song, khi au t mot iem xoay ni nao o  Hue, co the ni khuc song Ben Ng, hay ni ho Tnh Tam, hay  ben Bao Vinh hay  oi Van nin,  o Sn nem mot vin soi la tieng hat cua mnh vao ay va lan song lan ra, t the he chung toi cho en the he tre ngay hom nay, t Hue, en Saigon, Ha-noi, Ca Mau hay Lang Sn, vt qua may lan ai dng va cai vong quay quan qua at bao la, hom qua, ngay nay va co le mai sau…

Sn la Tieng Hat Trnh Cong Sn cua moi ngi.

Nhng chieu hom ay toi van thay – hay bi mnh muon thay nh vay – Sn nh va mi ng day ra ngoai cham ieu thuoc, roi se tr lai ngoi gia chung toi, trong vong ban be, co the ch la ba, hay bon hay mi hay hai mi a,  Hue, tai nha mot ngi ban nao o, Ch, Y, Tng, Ton, Hng, MLan, KLan, ien, Hanh, Tho, Ky, Ly… ni iem xoay sau nhat cua song Hng, - la vung tam t cua nhng ngi ban ang tuoi thanh xuan -, ngoi yen, t li, oi moi mong thoang nu ci, mi mat chp sau gong knh tren chiec mui thanh, lang nghe nhng noi soi, nhng phien muon quanh mnh, nh lang nghe chnh con tim mnh…trong vung

- toi xin goi la -

Vung u T cua Hue nhng nam 60.

VONG BAN BE

Chnh trong nhng nam thang ay lan au tin toi gap  bo ba  (ch cua HPNT) Tng Cng Sn.

Nguyen do that la rat  Hue , co the tm thay rai rac au o trong cac bai hat cua Sn.

Mot buoi chieu nang vang chieu nghieng tren non la, ng pho chnh vang ngi, khong gian yen tnh co the nghe thay ca tieng thi gian, ch co ron ra tieng guoc cua may co n sinh vien –( a co the la B Diem, T Mai, Han, KLan hay MH, NB, DL, KL ) i dao pho mua sach v, ta ao lua lt bay trong nang, bui m ang xa, va co mot chang trai xa la nao, co le t x Quang ra,  chieu mot mnh qua pho , ang ng ng ngac nhn ng pho, bong ta ao lua nh co sc hut nam cham, chang trai thay mnh th than bc theo.

Chieu hom sau nghe bao co anh Tng en tham mn sach, luc ay anh Tng tuy  i day van nhng hoc thm mon c nhan triet cung khoa vi toi, anh en vi hai ngi ban na,  cai ngi hom qua i theo ta ao lua  va ngi kia la Sn,  i theo cho vui  nh Sn bao. Chieu hom sau na th toi cung biet them la trong nhom ban cua mnh, co a la  ban  cua Sn.

Hue nho be la nh the ay, ngi nay la ban cua ban cua ban cua ban… va ban be thanh ra nhng vong tron quay quan vi nhau. Ch can mot tieng  i  cua thang ban  trc ngo la a trong nha a voi vang vi cai mu be re dat xe ap ra ma i rong suot ngay lam cho ca nha chi vi ch cm… Anh Tng hom ay thao thao, v lay c i mn sach nen phai noi ve sach. Chung toi trao oi vi nhau mot vai oan ve chu ngha hien sinh trong cuon  Hu the va h vo  cua J. P. Sartre, mot chut ve y niem thi gian cua Heidegger,ma chung toi ang oc  trng.

Sn ngoi nghe chung toi ban cai, phan tch, hnh nh Sn khong bao gi thay oi dang ngoi cua mnh, khi nao cung nh the, tham d nhng khong on ao, hien hau va luon luon thoai mai nh khi  gia am ban than, lang nghe, chu y ma khong chut chi co gang, t tranh cai, de than thien t nhien, mot chut phu phiem va moi met ni dang ngi, va anh mat xa xoi vi nhng chuyen cai va cot danh phan ly ve mnh cung nh vi muc ch khoa danh ma moi ngi sinh vien Hue thi ay thng at ra cho mnh.

GIO PHNG TAY

Chu ngha hien sinh vi Heidegger, Sartre, A. Camus, phong trao ien anh vi Jean Luc Godard, the ieu  Chanson  vi Juliette Greco, F. Hardy  phng Tay  en vi lp tre chung toi trong nhng nam cua thap nin 60 nh mot lan gio chng thoi qua cai thanh pho Hue, nho be, ong khung, cn rat co knh trong cach ngh, cach lam ay.

Nhng danh t nh  hien sinh buon chan ,  lo au  (angoisse, Angst),  h vo ,  thi gian ,  hu han va vo han ,  non ma , than phan con ngi, s vo ngha cua cuoc i, noi hoai cong phi ly cua Sisyphus (1), y niem ve sieu hnh, ban the hoc (ontologie) a nh nhng tieng go b an vao canh ca tam hon cua lp thanh nien tre chung toi thi ay nh nhng mi goi phieu lu vao nhng vung at la cua tri thc – Bay gi nhn lai th thay mnh dai kh, bi chnh nhng t tng mi nay chang co chi la mi so vi triet ly Phat giao ca - the nhng luc ay chung co mot sc thu hut quyen ru ky la trong cai khung canh eu eu m em cua x Hue, thanh tr cua thu cu va khuon sao, la nhng hang rao c le ma lp tre thng hay muon vut qua.

Chung toi thng gap nhau e ke cho nhau nghe ve mot quyen sach  oc, soan bai, tranh luan.

Va co lan vi cay an ghi ta, Sn bat au hat cho chung toi nghe.

U T VA DU CA

Khi nghe Sn hat toi giat mnh.

V Sn hat… mon  sieu hnh hoc  ve cuoc i, ve tnh yeu o !?, cai mon ma nhng  con sau gao triet (nh inh Cng va nhac lai) la chung toi ang con  be au , ang chat vat vi no, nhng ngc lai, chang co mot chut kho khan, tru tng, gng ep hay ky quac g ca, Sn  hat triet hoc  nh mot ba me Hue co giong noi hay nhat tren i ke cau chuyen co tch Tam cam.

Nh mot con ve va mi thoat xac lan th may mi nghn nam t long at cua Hue,  i ve thng xuyn trong tam thc Hue,  rung ong va cam ng vi tri at Hue, vi mot am ieu gian n thoat t gam tram cua giong Hue, Sn  tra li trong cam ng vo thc nhng tieng go ca t phng xa va giai the chung toi ra khoi ngo b cua t duy.

Trong cai khong kh soi noi cua tuoi tre o th ham me sieu hnh, Sn a bat au hat thay v cai nhau, thay v ly luan dong dai vi am ban be, vi ca thien ha, Sn hat  cho vui  vi anh em nh Sn thng noi, Sn hat nh mot s tham d vao nhng am luan cua ban be thu o va ve sau cua ca thien ha, ma ung that, Sn hat vi nhng u t tham kn nhat cua tuoi hai mi chung toi, vi nhng t duy cua the he tre chung toi va vi mot cach  at van e , biet ng cua phong trao hoc Triet hoc sieu hnh thi ay, khac vi nhng ngi nhac s i trc.

Sn hat nh cach the  ci dep oi ln au  i ra khoi giang ng cua Thien s Trieu Chau

(2) khong phai la e bo i, t choi, ma la mot cach the m ngo cho s song nh Trieu Chau.

Hay xem :

Sn hat e tai  co cai g la khi au, co g la cai cuoi cung  - ngo b cua triet hoc ay,- nhng vi chat keo cua mot ieu ca bong a dieu ct, va mot chut ranh manh hien triet cua mot thien s thong tay vao ch, Sn hat  khong co chi au nay, la co cai chet au tien, khong co chi au nay, la co cai chet cuoi cung, …, hat nh con be ien c anh li tuy theo cam hng cua no luc chay theo che dieu moi ngi  tren mot ng pho nho cua Hue.

Ngi nghe co thay mau thuan hay khong cung phai mm ci, va bong ngo c tnh phi ly

cua s oi nghch trc sau.

Sn hat e tai  ban the va h vo  va nhac chung toi tm ve dong song Hng nhn nc chay, e  thay  hay  nghe   tay h vo thap nen, chieu chi vi len cao, roi dong song cung qua mau, a ngi gi moi sau…  trong mot giai ieu tieng nc chay ngc ve noi tam, e thay song khong chay ma tam mnh ang chay…, Ai nh ngha c h vo ? Khong t cung  en dng song e the nghiem vi tieng th dai  nc troi mai nh the  ? . Pham Duy hat  im nghe nc chay ve au  trong mot cam giac buon ba troi xuoi. Vi y niem h vo, Sn at lai van e va giai ma  s bien oi   s chay i  cua ging song vi cam tnh triet hoc cua mnh trong am giai sau lang, gia tnh va me, gia buon ba va giac ngo.

Sn hat e tai  noi hoai cong cua Sisyphus  bang tieng vang cua  vet lang tram…phien a …u phien ..  cua mot cuoc i phiu lang quen tuoi xanh…que nha xa vi vi…co lieu vay quanh , cua mua thu bay i vi vong tay buon om nuoi tiec va a ta ve vi khung canh Hue - khong phai Hue th mong ma la mot Hue nh chon  lu ay  ong thi  qu nha  trong noi nh, bang mot tieng than dai nh xau chuoi am hng quan quyt luan hoi…

Cung phai noi them rang thu ay, viec "i hat" oi vi cac v cha me ngi Hue la mot chuyen ang nghi ng, nen nep gia phong c rao lai kn cong cao tng, khong ai muon cho con mnh i  hat…hong  an um rong chi vi nhng ke lng t giang ho. Nhng bai hat mi do o oi vi chung toi thng nh nhng trai cam.

Cho nen bai hat au tien cua Sn ma chung toi hat la mot bai hat chuyen tay nhau :  Nhn nhng mua thu i .

 NHN NHNG MUA THU I  va HUE 1963.

Bai ca co le a bo trong tui lau ngay, cha oc pho bien, en tay chung toi th mc  nhat nhoe, chung toi xum nhau lai tren them xi mang cua mot gian phong rong ln goi la hoi trng cua Nha canh sat TNTP (Bay gi la ai hoc S Pham Hue) luc ay tam s dung lam phong giam nhng thanh phan tr thc Phat t trong phong trao oi bnh ang ton giao do viec cam treo c Phat giao vao ngay Phat an 1963 va viec xe tang can chet 14 em trong gia nh Phat t vao em Phat an tai thanh pho Hue, e tap hat, chung toi, sinh vien Phat t, gia nh Phat t, cac giao vien va giao s eu ong thi b bat mot loat trong m 20. 08. 63, m cac chua b tong tan cong tren khap mien Nam VN , co ngi ang ngu  nha cung b mi vao, nh trng hp cua HPNTng,- hoi ay HPNT khong nam trong oan SVPT,- trong tui ao cua anh, manh giay  Nhn nhng mua thu i   tr thanh bai hat  cho  buon  (cung nh Sn  noi hat cho vui) trong suot nhng ngay thang b giam cam cua chung toi.

Hue dao ay ang o vao thu, ban m ma sam sap tren mai ngoi, buoi sang sm tri trong treo, mot th trong suot nh ong inh van vat dng lai  mot iem co nh, cay bang oc nhat trong san ng vi may chiec la o trn canh, chung toi ngoi…  tay trn  tren nen nha, tre mang la m toc va vang tran, tre mang la s om ap nhng ly tng, nhng hoai vong, nhng c ao, nhng i ch cua tuoi hai mi,- va chung toi a em ngay thang bang  Nhn nhng mua thu i …

Buoi sang sm, khi ma van con r ra ngoai san, nhom phu n con nam tren …  san khau  cua hoi trng –

(hoi trng la ni tam giam chung nam n nhng thanh phan tr thc va sinh vien, hoc sinh Phat t a bieu tnh, tuyet thc cha c nh toi r rang - v toi trang cha c r rang va c xem la nhng thanh phan khong  ang e y  nn chung toi co the di chuyen thoai mai trong phong va c oi x tng oi t te, ban au co en hn 500 ngi, sau o c tha ra dan hoac chuyen i ni khac, cn lai khoang 50, 60 mi ngi, c chung toi lay ghe ngan lai lam hai tram ngh : phan tren san khau danh cho phu n cam leu mung men, phan di san khau danh cho nam gii cam trai)

th chung toi a c iem tam bang tieng huyt sao cua ai o ng ngoai hien nhn ma.  Nhn nhng mua thu i, anh nghe buon len tren ay, nhn la rung ngoai san…,

buoi xe tra bong nghe co ai cao giong le the  Gio heo may a ve, chieu tm dang va he nhn mua thu bay i 

va buoi toi co giong ai am tham  trong mot goc phong cua hau trng

 va la rung ngoai song, nghe ten mnh vao quen lang, nghe thang ngay chet trong thu vang…thng cho mnh …lanh lung them 

Cha bao gi trong i toi,  nghe va a hat mot bai hat nhieu lan va trong mot quang thi gian dai lien tiep 3 thang nh the.

Bai nhac that la n gian ve am giai the ieu, e tai mua thu, mot e tai quen thuoc trong thi ca rat de b ri vao sao ng, a co  Tieng thu  cua Lu Trong L khong tien khoang hau, a co  Giot ma thu  cua ang the Phong kho quen trong long ngi,  Thu vang  cua Cung Tien am vang, nhng  Nhn nhng mua thu i   la bc au thanh cong cua cuoc hanh trnh ca khuc Trnh Cong Sn.

Co the noi hanh trnh ca khuc TCS thc s bat au t  Nhn nhng mua thu i  ch khong phai  t Mi , du  t Mi   lam cho ngi ta biet en Sn.

Bi v vi  Nhn nhng mua thu i  Sn  a chung ta en mot cam nhan mi, mot the cach  tan thanh  en t chnh y thc cua ngi nghe : chung ta hat  Nhn nhng mua thu i  bang moi  Cai Nhn  mua thu nh mot the cach  mnh biet rieng cho mnh , mot the nghiem rieng cho moi cam nhan li ca cua moi mot ca nhan. Chung ta hat  Cai nhn  cua chung ta, vao mot buoi sang mai thc day bong nghe gio heo may lua vao khe ca hay vao mot buoi tra nang le loi tren va he cua ng pho tha tht ngi qua lai hay vao buoi chieu tm ben song. Noi  Nhn  mua thu tr thanh s rung ong mua thu.

Toi nh en ch  Kien Tnh  cua Hue Nang khi ngai xay dng quan iem thien hoc mi me cua mnh , thay v  Than th Bo e thu…Tam nh minh canh ai  cua Than Tu, Hue Nang  oi cach nhn cuoc i mot cach vat ly so sanh thu ong bang Cai Nhn  sinh ong vao ban chat thc s cua s vat trong tnh chuyen oi sang tao cua no  Bo e bon vo thu, Minh canh diet phi ai . Vi  cai nhn vo niem  vao dieu dung cua  vo  va phi  Hue Nang  a Thien hoc vao mot con ng dan en giac ngo ay sinh ong va sang tao.

Cung the, trong hanh trnh ca khuc cua Sn, vi  Nhn   nhng mua thu i  theo toi ngh Sn  m ra bang  Cai Nhn  cua mnh mot the gii am thanh mi va khac la, the cach va am ieu sinh ong vt ra khoi nhng cam ngh khuon sao cu, i thang vao tam thc ngi nghe, lam tien e cho tieng hat Trnh Cong Sn, va co le a la khong phai mot trung hp ngau nhien ma trong tieng hat TCS ch  vo  (h vo, vo thng)  c ngam nga mot cach tan ky so vi li ca cua nhng ngi i trc va ngi ong thi, ngoai tr am nhac Phat giao.

Ch khac nhau  mot cach at van e, vi bai hat mua thu bang  Cai Nhn  mua thu, co the noi hanh trnh ca khuc TCS a t gia khuon kho cua am nhac Viet nam trc o e cam ng c nhng tram t, thao thc va khat vong cua the he cua chnh mnh va the he ke tiep ma khi sac giai ieu rieng t cua mnh.

Moi khi nghe giai ieu ca khuc TCS, am hng cua tieng ca i vao long ngi mot cach t nhien nh dong nc chay, ta co the nghe va hat may mi lan mot bai ma khong chan, toi c ngh rang Sn a nam c yeu to cot tuy cua am thanh trong long at Hue,  trien khai c am giai tram cua tieng Hue lam thanh the chat can ban cho ca khuc, nh co lan toi  nghe c mot cong an cua Phat :  Co v Sa mon ban m tung kinh tieng nghe rat buon, co ve hoi tiec, lng l, muon tr ve the tuc. Phat goi ma hoi, khi ong  nha th a lam g ? Tha thng anh an. Day an dui th the nao ? Tha khong keu. Day an cao th the nao ? Tha mat tieng. Cao dui va phai th the nao ? Tha am ieu phat ra u ca. Phat noi, hoc ao cung phai nh vay, gi tam tr chng mc th ao phai c.  (Bai kinh so 33 trong Kinh 42 Chng, Tr Quang dch)

Am ieu trong nhac TCS cung the,  tuy tam e the hien am thanh, cho nen not nhac khong bao gi bc xe cung nh khong bao gi qua thap e khong co the hat c, am thanh cham ri, lu luyen chay vao tam thc nh mot y tng, mot suy t ang c anh trang thanh loc khoi nhng nt ran kho khan, can coi, gng ep cua t tng ma tr thanh dong suoi tam thc tuon chay khong ngng.

Nhieu m nam thao thc, nghe bai ca  i ve   xuoi ngc  doi vao tim, toi nh trc cam rang trong bc au sang tao, Sn ang t trong giang ng i ra, va i va lam mot tieu luan ve, nghe buon ci neu toi noi tiep,  hu the va thi gian  cua Heidegger va  Nhn nhng mua thu i  la mot bai tieu luan ve y niem thi gian ma TCS a  iem nhan  bang  giai ieu rung cam  cua Hue va cua tat ca nhng g a dien bien va lu lai trong long cua manh at  bien thanh vung kho nan ke t nam 1963.

TNH HUE

 Hue co le co mot moi tnh thuy chung duy nhat khong bao gi tan phai, o la tnh yeu canh Hue cua ngi Hue, nh nui Kim Phung mai mai ng o ma yeu hoai song Hng bac tnh chay xuoi, song nui a un uc moi tnh keo sn cua ngi Hue vi canh vat quanh mnh ngay t khi nam trong noi nghe me hat  ru con cho ti lang Ho…   thuyen ve ai lc, duyen ngc Kim Long.. , hay  ru em cho thet cho muoi, e me i ch… mua voi ch Quan ch Cau, mua cau Nam Pho mua trau ch Dinh… .

Hue co le la thanh pho duy nhat tren qua a cau co ca nui va song nam ngay trong long, e cho ngi Hue du cho i xa may mi nam, may mi nghn van dam van c moi mon mong ngay tr lai dong song, tr ve vi nui.

Va  Tnh  Nh  Hue  hau nh tr thanh mot cn  me chieu  cua canh thc Hue lan khap nam chau bon be t Cali cho en Sidney cho en Paris cho en Muenchen, Saigon, Hanoi, va  ni au khac na tren a cau co mat ngi Hue, hien tng  Nh Hue  nh mot khung hoang can nin cua Hue hom nay, va trong gi phut ng ngay trong long at Hue chnh toi cung thay nh mnh ang ng trong mot bc tranh ve mot ngi ang nh Hue…

Vn cay, hoa la, nang ma, may gio, canh chua a om ru thi th au va tuoi nien thieu cua moi con ngi Hue, a uon nan trong tam thc sc nhay cam cua ngi Hue trc thien nhien, a tr thanh nhng am vang gi cam trong suot ca i ngi moi khi nghe ma ri, nghe la o, nhn nang len hang cau, nghe hoa bi bat au len hng trong khu vn buoi sang…

Hue bon mua a a chung toi quanh quan i nhng con ng Thanh Noi, ong Ba, Ng Vien, Le Li, Ben Ng, Nam Giao, An cu, V Da, Kim Long, Linh Mu, Tnh Tam, ai Noi…

Nhng cuoc i dao th than trn nhng con ng nho, thng la i bo hay i xe ap cham ri, - cuoc song  Hue dao ay khong co cach chi khac hn la cham rai, t t, thong tha - hnh nh song song vi i hoc, i dao la mot th giai tr khong the thieu trong thi khoa bieu cua moi mot ngi Hue  th thanh.

i dao, i bo, i lang thang v the oi vi chung toi  la nhng cuoc hanh thien ngau nhien,  o moi vien soi tren ng i, mot dng nc nho sau cn ma, moi chiec la ri tan tac tren ng, may chieu lang ang tren song, nang le loi tren va he, s yen tnh cua vn cay, mot oa hoa va mi n, mot tieng chim keu, a la nhng tn hieu ve coi i, ve y ngha cua than phan lam ngi, ve s phu du cua thi gian va ve y ngha cua s i ch, ve tnh yeu…

Va moi cuoc i, ben canh nhng soi noi on ao cua tuoi tre, thng co nhng bc lang nghe, chm am trong canh vat,  co nhng chiem nghiem trc nui va song,  con chim no au canh tre, ma nang  tro ben trong mat ngi .

Ca khuc cua Sn, nhat la ca khuc tnh yeu, thng a mang nang  canh thc  Hue nh mot nguon song cho y th va am ieu.

Cho nen khi nghe nhac cua Sn, ngi nghe nhat la ngi Hue thng co cam giac mnh ang i trn mot con ng nao o  qu hng, hay ang  trn ng i trong cn ma  th tham di chan nga , trong  mua ha khoi may  hay  mua ong vi vi , e en tham ngi yu, ch en mot thoang roi i, ch e nhn mat hay khong nhn mat ngi yeu roi quay tr ve tren ng soi a bn khuc song Ben Ng, e vi trong cn sot thng yeu  goi than hao gay, goi hon ngat ngay .

 Diem xa  la moi tnh au cua  Diem xa , - sau t Mi mot thi me say giang ho,  Diem xa  a tr thanh ca khuc tnh au cua Sn,

Va  Diem  a tr nen mot huyen thoai  Xa  nh chuyen T Th gap tien, nh mot cau chuyen tnh co luy cho i va cho ca chnh Sn.

Tnh yeu a en vi Sn nh mot huyen thoai bat ng, nh mot cn ma en t ci hoang s ri tren thap co, nen that bang hoang. Co lan Sn bao, con gai Hue yeu that la lung, trong cn au van tron me, tung men mac ao ma bang qua cau chay nh bay en e ch at mot trai cay hoac mot bong hoa trc ca, khong can gap ngi yu, roi ra ve. e cho ngi con trai sng s, ngac nhien va lang ngi trong noi nh nhung  buoi chieu ngoi ngong nhng chuyen ma qua, tren bc chan em am tham la o, cht hon xanh buot cho mnh xot xa …noi nh vet chim gi, bay qua vung at rong, c sao b song Ben Ng noi lien.  Chieu nay con ma sao em khong lai, nh mai trong cn au vi lam sao co nhau… han len noi au, bc chan em xin ve mau  . Diem i, Sn i, nhng moi tnh  Hue !

Toi ngh rang khong ai ca ngoai  Diem xa  van luon luon la bong dang ngi tnh trong nhng tnh khuc TCS.

Trong Nh Canh Vac Bay, Quynh Hng, Tnh Nh, Ha Trang, Ma Hong, Goi ten bon mua, Tnh sau v.v. van thap thoang nhng net an thanh, cham pha cua Diem : manh khanh en gio thoi bay, vai gay guoc nh oi canh c (chung toi thng che dieu nhau nh the), tay gay leu kheu, net xanh xao, mai toc roi quan om gng mat trai xoan nho nhan, bong dang cht en cht i cht an cht hien nh trong Liu Trai, dang ieu th yeu uoi nh luc nao cung co the ngat i, nhng trong lng th ay ca am m bao tap.

Cai hnh anh manh mai eo la  lang ang nh gan nh xa  nh co thc ma nh khong co thc ay, khac han vi cac khuon mat tnh va khuon mat ep theo c le trong nhng ca khuc tnh yeu thng nghe, ve ep hao gay mong manh tr nen nguon cam hng khong ngng trong ca khuc tnh yeu cua TCS, xuc cam t mot cuoc tnh am me, trong trang, moi tnh hoc tro ngay th ay hng sac va anh sang ma Sn cha kp nhan c th a thoang bay.

Neu tnh yeu canh Hue keo sn bao nhieu th tnh yeu cua ngi con gai Hue lai cang phu du nh am may tri, nh cn ma mua ha bay nhieu.

Hnh nh la mot thong le cho nhng ngi yeu nhau  Hue : yeu ai th rat mc yeu ai, nhng khi tnh cuoc tram nam vi ngi nao th cha me hay tieng noi cua me cha a nam san trong tiem thc cua moi ngi quyet nh, va thng khi quyet nh mot cach thc te la khong la chon ngi mnh yeu, du  noi long anh ay  nhng  li ca anh nho  be n s qua cho nn c m  ngay nao mnh con co nhau xin cho dai lau  a phoi pha e ch con  Nay em em hay phu ngi, nay em xin c phu toi   em c phu i  bi v tri  sinh ra con gai Hue la e  yeu nhau th lai bang mi phu nhau  (Truyen Kieu, Nguyen Du)

Ai bao Sn khong kho v yeu, th tnh  mat ngot tren moi  tr thanh  mat ang trong i ? Cho ca cuoc i, suot ca bon ma ma nang  oi khi thay trong gio bay li em noi, oi khi thay trn la cay ngay em a xa toi .

Co kho tan trong tnh yeu, co at ao trong noi kho mi the nghiem c ngha vo thng cua  yu la chet  va co the ong cam vi niem vui va noi kho cua nhng ngi ang yu. Trong tat ca ca khuc tnh yeu cua Sn luon luon co tam tnh rieng chia vi tam tnh chung, nh a  yeu em  th  yeu them tnh phu , nh  tren la kho  chay ra  dong suoi  tnh yeu khong tuyet vong…

Va en bu lai cho nhng moi tnh may noi,  co tnh ban hu that ch thiet, a vai hng  nhng cn tuyet vong chet ngi  ng tuyet vong, ai i ng tuyet vong !.

 Ban be  Hue thng nhau lam, mot a v la chn a kinh , co mot nha th nhan xet nh vay sau nay.

Co n v ngi tnh  hn doi  lam khi khong co lieu bang khi  ban be ri xa chan chieu . Va khi ban yeu ngi nao th hnh nh mnh cung yeu ngi ay, khi ban that tnh th mnh cung au kho khong kem g noi au cua ban. Trong nhng luc Sn luy v tnh, a nhieu lan thay ban i thuyet khach, giai thch, hoa ra ai yu nhau ai gian nhau th ban be eu mau mau ng ra chu tran nh chnh mnh la ngi trong cuoc. Va chnh Sn cung a tam s vi toi nh the toi cung la ngi trong cuoc cua hai ngi.

Sn i, ngi trong cuoc hay ngi ngoai cuoc, ai bo i ai  lai vi tnh, ai buon hn ai ?

Trong rat nhieu tnh huong cua nhng nam sau mi  Hue, Sn thng ng  ngoai cuoc , trong luc chung toi dan than trong vong kho nan cua Hue 1963, nhng mai en hom nay mi biet c- du hay con m ho - ngi trong cuoc hay ngi ngoai cuoc, ai sau ai tham, ai thng ai cam hn ai, va tnh ban hu da khan kht nh the nao gia ngi ng trong va ngi ng ngoai hang rao day kem gai.

MAI CHUA

oi vi ngi Hue, va oi vi chung toi, yeu canh Hue hau nh cung ong ngha vi yeu canh chua  Hue.

Hnh nh trong tat ca nhng lan i ngoan canh hay i lang thang  Hue, vo tnh hay hu y ni en cuoi cng thng la bc vao cong chua, ng ngh nang hay ch tanh ma di mai tam quan hay vao xin mot chen nc che ti  khat hoac mot chen tra p sen cho am long, tien the vao chiem ngng tng Phat, thap hng cho v to sang lap chua, tham thay tru tr, nghe mot cau chuyen thien trong mot khong kh t li, thong tha, mat du.

The roi bong nang mi goi, hoa trai trong vn mi goi, co cay trong san mi goi la chan bc theo chan, la mat a theo mat, la tai chu theo tai, ngan ng trong vn san, vn che, rng cay co thu, ni ho sen, ni tieng ve keu, ni chum khe say trai, dng lai ni la xanh reo, ni suoi roc rach, ni hoa sen n, ni hoa moc thm hng, - du ch mot vai giay vo niem, khong chu y - nhng cung u e the nghiem s tnh lang thng cn trong van vat,  o thong dong i ve khong cn ngan cach la thay va nghe, cam va ngh, xuc giac va khu giac trong mot toan the bao ham tat ca nhng mau thuan cua s troi i va dng lai..

Buoi dng chan co the ch u e bong nang nghing tren trien oi hay cn ma va tanh hat, nhng cung co the e nga lng i gi tat cn nang gat hay cn ma dai dang cha dt, e thay hn mot lan h khong la nang va vo thng la ma.

Hay nhieu khi co the lu lai chua vao mot em trang sang, nghe tieng hoa ieu ron rang cua tram thc hng long bong nguyet hay cam c tieng kinh Pho mon cau an tam t anh trang tham m than the nh giot noc canh dng, roi bong chiem nghiem c trong khoanh khac tieng yeu ng va tieng yeu ngi cung ch la mot,  yeu em long cht t bi bat ng .

Co le trong tat ca nhng ngi thanh nien tre cua the he chung toi, Sn la ngi a bat gap c s on ngo bat ng ay sm hn ai ca, khong phai ngha  sm  cua  trc sau  ma la a  t bao gi  khong ai hay - trong vong tay cua ngi me mo ao Phat ru a con au lng, cua gia nh thanh tam thng Phat anh em co nhau khan kht, cua ca may i ngi Hue thng cha, cua ca manh at than kinh tham u miet mai hai ch tu tam - nen en bay gi, ch can mot chut  run ray  cua la la a chuyen ong  Phat tam vien tron the tanh  trong y ngha n gian nhat : chng ngo, thay c ch  thng ai  (ta va ngi= t bi) viet am net trn chiec la  h khong .

Moi ca khuc cua Sn v the, - nh t co ni nhng ke i trc va nhng ngi ong thi vi Sn tren lanh vc am nhac, - co the nghe va cam nhan nh nhng cong an thien hoc ve cuoc i, ma moi cau hoi sieu hnh ve no eu b  tra ua  bang mot hay hai ieu tam thng, v van trong chnh cuoc i;  o ch ngha mat het tnh cach c le, qui luat van pham, s vo ngha nam sat bn co nghia.

Co ai khong bat ng khi nghe cau hoi thuoc pham tru menh lenh ao c  Song trong i song phai co mot tam lng; e lam chi em co biet khong ?  c Sn pho thanh bai ca vi cau tra li :  E CHO NC CUON I  , cung chang khac chi cong an Thien hoc  Y ngh that s cua viec Bo e at Ma i ve phng ong la g ?  - tra li  Cay trac ba  trong san ! 

Trong bai ca, vo ngha ng canh co ngha ma van khong nghch ly, ngi nghe khong thay choi tai ma ngc lai cam thay cam xuc lan tron theo tieng hat, va trong chuoi am thanh theo uoi nhau, moi nghch ly, phi ly lam cho con ngi nghet th cua mot Sisyphus h huc lan tang a cuoc i eu c giai toa bang mot hi th dai trut het u phien cua tieng hat lenh enh.

Moi tieng moi ch trong cac ca khuc tr thanh nhng n the cua tam thc trong tnh cach hien sinh duy nhat, tran ay sinh ong cua chung  c Sn s dung mot cach sang tao nh nhng phng tien  tieng vo cua mot ban tay  (3) nham anh thc am hng noi tam cua moi ngi nghe, t o ngi nghe co the a thm vao ban tay cua mnh e gay am thanh cho chnh cam xuc cua mnh. Va tieng ca, t nhng cong la kho khong li, nhng vien soi vo tri im tieng, bong xon xao  cay la vao mua , bong lao xao song vo b xa…

Nhng y niem, nhng ngon t trong ao Phat,  h vo, h khong, coi tam, vo thng, coi i ve, tien kiep, t bi … , thng c xem nh nhng mon  cm chay  khac kho,  c Sn hoa giai rat tai tnh trong li ca theo nguyen tac  suot ca 49 nam Phat khong thuyet mot li nao , bo het tat ca nhng chat kho cng ong khung cua ngon ng du o la li kinh, chung c  lang nghe  va  linh cam  trong ban chat am giai noi tam oi i nguyen s nhat cua chung.  Toi a lang nghe im lang dong song…toi a lang nghe im lang ngon oi…toi ang lang nghe im lang cua toi…toi a lang nghe im lang th dai  .Bai hat sau lang nh mot buoi toa Thien quan sat hi th.

H vo, coi tam do ay c s dung nh tieng tho  uc  cua m va  thanh  bong cua chuong, hai phng tien cua  nghe kinh ngo ao  n s nhat, can c vao tang rung cam am thanh bam sinh cua moi con ngi, noi nom na la  tieng long  cua moi ngi ma am vang cua tieng mo va tieng chuong co the lam n  oa hoa vo thng , co the ch ta ra i vien x va mang chung ta tr lai que nha.

Co the noi tnh cach tan ky cua ca khuc TCS nam  cho trong khi Sn chuyen y niem  sac khong  vao am nhac, Sn a  lam mem  chung bang cach da vao giai tng c ban oi i gia giai thoa t va coi tran cat bui, trong tng quan chuyen qua oi lai gia  uc – thanh ,  tram - bong  cua mo va chuong, t o tuy tam ma chuyen oi va ng dung tat ca nhng phng tien khac cua am nhac, - t ai canh, ru em, ho hay ieu blue buon hoac ieu soul cua phong trao tan nhac Au chau chang han - e sang tao nn the cach rieng t cua mnh.

Trong tat ca dong chay cua am nhac TCS, s tnh lang thoat ra t am thanh  chuong mo  luon luon lam nen tang cho s cam nhan net nhac cua moi bai ca, du cho bai ay co don dap en au.

Chnh nh nguyen tac oi i, ma li va nhac cua Sn luon luon bien chuyen khong ngng, trong nang h vo  thay toc em dai, ng xa ao bay, …va li ru cua me li ru cho em thng dan ta i vao coi i thng nh mot coi i mong, e cho mong thc luan lu trong noi tam quyen trn thanh mot li em diu nh tieng kinh do danh giac ngu.

Co the so sanh sc manh sang tao trong th nhac cua TCS vi mot cong an cua Hakuin, thien s va hoa s ac ao nhat cua Nhat ban :

Tay khong ma co cam can mai ;

i bo ma ngoi lng trau ;

Ngi i qua trn cau,

Cau troi, nc chang troi !

Cai cau co nh hoa mem di chan, noi u t hoa mem trong tieng du ca. Trong cai nhn cua ngi nghe s, nam can hay luc can c ci bo moi gii han, e ch cn t do sang tao,  o nghe la nhn  oi khi thay trong gio bay li em noi , ngi la nghe, v giac cung la nghe,  toi a lang nghe im lang mat ngi , ma Hakuin (Thien s Bach An) goi la pham tru  kikan  cua moi cong an, pham tru cua c cau mem deo va t do.

Trong cai nghe sang tao, tieng ri tho kech cua hon a rt xung canh mai bong hoa thanh tieng chim ca thanh thot hat khuc qua i !

ng di mai chua, TCS a tra li Sisyphus bang mot cong an nh the !

MOT NIEM VUI, MOT GIOT NC MAT

Trong tat ca cac bai hat cua Sn, co mot bai duy nhat ma toi t thch nghe cung nh t thch hat, o la bai  Moi ngay toi chon mot niem vui  sang tac sau 1975.

Khong phai v am ieu buon te hay li ca khong hay, nhng v moi khi nghe hat bai nay toi lai nh en Sn cua lan gap lai nam 1977, khi toi tr ve Hue tham nha sau 12 nam du hoc.

Tr ve Hue sau mi may nam xa cach, toi  gap lai mot Hue that la - ngi Hue thng ch tnh trang nay bang bon ch ta chan… xanh xng met mau , mot Hue ang giat mnh, mot Hue ang run s kinh hai cho ngay mai, ben canh mot Hue rat ngheo, rat kho.

i tren ng pho t ai ngang au ln, co trao oi mot nu ci vi ai th noi gng gao ni ngi ay  ngan vanh moi ben kia khong cho ci het mieng.

Khac han vi mot Hue ngay trc ma moi nu ci la anh sang than hu hieu khach, ma moi cai nhn co phan chieu s trong treo cua nc song Hng tren khuc song Linh Mu mi goi tha nhan i sau vao mot cau chuyen mi lam quen, Hue 1977 ma toi gap lai la mot Hue l ang, sau han va nghi ng, mot Hue b pha san het moi thiet tha.

Hai kinh va ng ngac ong trong mat, tren net mat cua moi ngi nhng vung sau tham quang. Lan tr ve Hue nam ay cho toi mot noi b v cn hn nhng noi b v  x ngi, v au au hnh nh ai chang tin ai, ai cung nghi ng lan ai, ai cung oan hn vi ai, ai cung s ai.

Ch co mot niem vui duy nhat : gap lai gia nh va gap lai ban cu.

Trong khoang thi gian may mi ngay  Hue, Sn la ngi ban en tham toi nhieu lan nhat. Khac vi ngay trc thng i bo ba, bo bon, lan nay Sn en mot mnh. Van dang ngi gay, mu caskette nau nh nam nao, gong knh tren mui thanh, anh mat than thien nh cha bao gi co mot khoang trong vang trong tnh ban. Chung toi ke cho nhau nghe nhng ieu  lam a hoc trong mi may nam khong gap

Tuy xa nhau rat lau, nhng hnh nh luc nao Sn cung co mat khong nhng ch cho rieng toi ma cho the he chung toi,  nhng ni xa xoi nhat nh cai thanh pho Au chau ma toi ang . Nhac tnh, nhac ve chien tranh va hoa bnh cua Sn trong nhng nam trc 1977  n ro va am vang en cong ong ngi Viet khap nam chau.  ni qu ngi chung toi  hat nhac cua Sn nh noi u t cua mnh ve so phan cua at nc va con ngi Viet nam, ve noi kho chien tranh, ve khat vong hoa bnh.

Khac vi nhng ca khuc khch ong xuong ng thi ay nh  Day ma i ,  Co cu , ca khuc ve cuoc chien cua Sn thng gay y thc, at van e hay trnh bay van e, hoan canh, so phan e moi mot ngi chung ta lay quyet nh ma hanh ong. Va khi a lay quyet nh roi th t mnh ganh lay trach nhiem cua mnh, ch khong the o toi cho bai ca.
Bi the toi ngh rang nhng trach c ve Sn, buoc toi Sn co hi voi vang do s ngo nhan ban chat that s cua nhng ca khuc Trnh Cong Sn ma co le trong mot dp khac phai c phan tch va anh gia lai mot cach trung thc.

Tr lai 1977. Ca mot cong trnh sang tac nhac may mi may nam ang b e doa phai choi bo, kiem soat, t ph bnh, Sn a tam s vi toi noi kho khan cho mot ngi nghe s trong hoan canh xa hoi thi ay. a ke cho toi nghe nhng buoi  i thc te , nhng lan phai viet bai t phe bnh ve tac pham cua mnh, va Sn bao, ho khong ong y vi mnh nhng ho bao mnh viet rat hay. (Khong biet nhng tai lieu ay ngay nay co con khong ?).

Toi  ngac nhien trc nhng nhan xet sac ben cua Sn, ma hoi trc v nghe Tng thao thao, toi c inh ninh la Sn n gian.

Trong hai nam trng Sn  cham mat vi mot hien tng ma Sn goi la  Nh trung ban nga  (danh t lan au nghe  Sn), ben ngoai noi mot ang ma ben trong ngh khac, ma ca hai, ben trong va ben ngoai eu c chu nhan cua chung TNG la ung mot cach giao ieu nh nhau, ch khong phai mot mat ung th mat kia phai sai, khong, giao ieu la s tin tng ca hai th sai eu ung !

Mot lan khac trong mot cuoc i xem trien lm tranh tai Hue, Sn ch cho toi mot bc tranh hien thc c giai nhat, ve canh cong nhan cng vi moi tang lp nhan dan ang lao ong, ngi nao cung vai u tht bap mat may hong hao, em be th bu bam.

Noi kho cua nghe s mien Nam nam  ni  ngi ngi hong hao, em be bu bam  ay ! V neu ve hien thc thc s th ch tm thay thc te  oi d xng  ay ray. Phai song trong mot ao tng lac quan nao o mi co the ve hay hat hien thc  m mong ngay th trong hoan canh Viet nam thi ay. Cho nen khong ve c, khong sang tac c. Cho nn kho !

Khong co bai hat nao cua Sn trong qua kh c ban giam khao van hoc nghe thuat thi ay cho lot so. Nhac Sn b cam pho bien.

Sang tac theo chieu hng qui nh  nh mot cc hnh, ma khong sang tac,- le song cua ngi nghe s,- th nh cay gia mua xuan rung la.

Trong mot hoan canh nh the Sn a chon la sang tac va bat au lm tng chiec la xanh va rung xuong chap lai len canh vi bai  Moi ngay toi chon mot niem vui .

Ve am ieu va li ca, thoat nghe, th cam thay bai hat that la b ng neu c nhn trong toan the ca khuc TCS.

en 1977 ca khuc TCS a ln manh va at en trnh o tinh luyen, xuat than ve am giai cung nh ve y nhac, cho nen khi nghe  Moi ngay toi chon mot niem vui  toi co cam tng au n la Sn ang tap i lai nhng bc nhac au tr trong s nghiep ca nhac cua mnh, nh  ka an vt ngoi di ao ho  hat hoi lp nam, ang phai qun  tnh sau ,  tnh nh ,  ma hong ,  coi tam  e  hien thc  trong nhng niem vui  khong co thc .

Va khong nhng ch Sn, tat ca nhng nghe s mien Nam eu  phai trai qua cay ang ay, trong khi ho gan na i ngi sang tac, ho phai bat au lai t au vi mot cam giac ang b cap mat cua ban kiem duyet van hoa quan sat  sau lng.

Ai noi Sn ca ngi niem vui (trong luc moi ngi ang buon ang oi) trong bai hat nay ? Ngi ay a nghe qua voi, ch nghe ch  vui  ma khong nghe ch  chon  i trc. Ai vui th noi toi vui nh bai  vui ca len nao anh em i , con mot ngi ang ngoi  chon  niem vui th ngi ay cha vui, bi v trong luc chon , cai vui  con la mot oi tng ben ngoai ch cha phai la niem vui ben trong, cai vui nghen ngao, mi ch la mot na, mi ch la  vui gng keo ma  o thoi.

Am hng cua ch  vui  sau ch  chon  nghe nh co vet lan cua giot nc mat khong nc n cua nang Kieu !

Trong hoan canh bay gi co ngi bao khong the tm ra mot niem vui nao ca va trach Sn tai sao co the xa thc te, i noi chuyen vui trong luc ca nc kho, ngc lai ngay nao ai cung nghe ra hang van tin vui, va ngi ta trach Sn sao ch chon mot niem vui, va chon mot con ng e i, trong luc vui  co va ng  san ?

Tra li chat van th hai, Sn hat  toi chon mot niem vui  ay la thai o tch cc o ch, tch cc nhng khong giao ieu v s chon lua la cua toi va nh the toi trung thanh vi toi, tra li chat van th nhat, Sn cho thay s bat bnh thng cua viec  i chon mot niem vui  nh i la mot chiec ao cha mac, nh i mua ve xem hat ma cha i.

Trong  moi ngay toi chon mot niem vui  van co ch  vui , nhng la  noi vui c chon la  trong canh ngo  dui mai mot than  cua ngi nghe s phai tm mot niem vui e song, phai chon mot con ng e i gia  gio truc ma mai ,  chon  va tm cho c  moi  ngay  mot  niem vui that s gia nhng niem vui  nh trung ban nga  khong phai la de.

Va niem vui ma Sn ke ra lai khong dnh lu chi vi nhng niem vui ben ngoai, ma la nhng niem vui tm c trong canh thc Hue  ghi am mot thi : nhng bong hoa, nhng nu ci,  toi chon gio tri mi em gi lay , chon tieng ru con e ch nang ay, ch cn ma ti va  nhn gio que hng ngoi ngh i mnh .

Toi nh nang Kieu trong  noi long oi oan xa gan, chang vo ma roi chang dan ma au   nh ve que cu vi nhng ky niem am am kho quen nh mot niem vui an ui cho hien tai va cam c tam trang cua Sn trong nhng nam sau 1975 mot phan nao : CHON  lai tren manh at que hng nh la mot nhu cau tat yeu cua ngi nghe s – co con ve nao hat c tieng hat trung thc cua no khi bay khoi vung at ma no va thoat xac ? - CHON CHO C MOT CON NG RIENG cho mnh e sang tac ma khong phan boi vi chnh mnh.

Ch vi nhng niem vui trong  giac hng quan  ma o la  gio que hng  cua tam thc Hue, tac gia cua  Moi ngay toi chon mot niem vui  khi  ngh lai i mnh  a tao cho cuoc i mi cua mnh mot manh at sang tao du cho han hep,  o anh co the  chon  mot niem vui nh mot th t do du cho ch la khoanh khac phu du nh gio, nh ma, nh nang nhng lai trung thc vi con tim , bi le  at nc ang can mot trai tim  trung thc nh the.

Ngay ri Hue luc chia tay Sn a em en tang ba bai hat viet tay tren trang giay hoc tro - hoi ay giay viet tot hau nh khong co – : bai hat noi tren, va hai bai  Con chim no au canh tre   Em i qua chuyen   hai sang tac mi phoi hp ieu dan ca va nhac soul ma Sn rat ac y.

Hanh ly mang theo hom ay la tnh bang hu va mot noi xao xuyen lo au cho ngi  lai.

 ni xa moi khi nghe ai hat nhng bai hat ay toi lai thay xot xa vi niem vui nh mot giot nc mat kho khong chay ay.

Trong nhng nam ke tiep, sau mot khoang thi gian bat tieng, nhac cua Sn nh mot luong nc ngam chay en mien Bac va chinh phuc moi tang lp thnh gia, mac du b cam pho bien, trong nhng chuyen xe o t Nam ra Hue, ra Bac, du khach bong nghe am long khi  Tnh Nh , Quynh Hng , nh cuoc trung phung bang hu bat ng, thap thoang, quan quyt ben tai.

Tieng hat TCS  tr thanh tieng hat cua moi ngi. ( S thanh cong cua Sn sau 1977 la viec nghien cu trong tng lai,). Sn thng bao  i  i ngo  Sn o, toi th ngh, khong ch do the, chnh trai tim chan that ay ao v cua Sn  gap g trai tim cua moi ngi du Bac hay Nam, hu hay ta, o la nguon suoi thanh cong cua Sn.

TRAI TIM TRUNG THC T BI- LE SONG VAN HOA

Lan cuoi gap Sn tai Saigon vao thang 9 nam 2000, toi en tham Sn vi y nh nh Sn pho nhac cho v kch cua B. Brecht do toi dch va Minh Ngoc lam ao dien.

Mot s tnh c, hom ay Thay TS cung en chi, lai nghe co inh Cng  My ve cung sap en. Chung toi ba ngi ngoi noi chuyen vi nhau i Cng, va mot e tai co hu lai c e cap - mot cach thoai mai - chuyen lam van hoa tai Vit Nam.

Sn noi vi Thay TS, - hom nay mi thay la mot ngau nhien la lung – nh mot ket luan

cho hanh trnh ca khuc cua mnh : nen lam van hoa va co the lam van hoa tren at nc nay,

co the song van hoa trn at nc nay mien la mnh van trung thanh vi chnh mnh, vi con tim cua mnh, vi cam xuc sang tao cua mnh, va vi tnh thng, th se thuyet phuc c thien ha va co niem vui.

Roi ch vao mnh Sn bao : NH SN, noi khong mot chut t cao ma nhan hau nh mot thien s a chng ngo moi s kho cua cuoc i., moi noi vui cua cuoc i, vi ly ru co hu (kho nan va am m cua Sn) trong tay.

Toi ngh en cach the " Ci dep oi ln au ma i " cua Thien s Trieu Chau (4), cau tra li duy nhat co the cu s song qua bao nhieu tranh luan y thc he, bao nhieu giao ieu chu ngha, bao nhieu s chem giet ay oa han thu lan nhau ma Viet nam a trai qua va the he cua chung toi a tram luan trong ay.

Ngoanh mat lai nhn th en bay gi chung toi ch co TIENG HAT TRNH CONG SN nh tieng cua coi long the he 40 – 60.

VNH BIET

Ngay a am Sn, anh em  Hue, mot so vao Saigon, mot so ngi  lai Hue, trong o co toi. Nghe bao tin ra hang ngay la am tang se rat ln, ngi ai mo em hoa en khong ke xiet, bong chn chan khong muon i.

 lai Hue, hoi van nghe to chc le truy ieu, ban hu, ngi ai mo en rat ong, nhng cung co ngi khong en. Hoi tai sao. Tra li, tui khong ti, khong i mo het, tui  tng thao thc nhieu m vi han  tren chua, thi nho a tng lan loc vi han trong vn dau trong bui san, ch tui  nha tui khoc vi han, tui noi vi han la u roi – mot chieu bang hu kieu Hue ky quai ! khong phai khoc  cho  Sn ma  vi  Sn, khong phai ieu van cho Sn ma noi  vi  Sn trong noi " ban be ri xa chan chieu " O hay, sao noi co lieu bong vo tan the nay ?

Ngay a am Sn, toi  i lai nhng con ng  Hue, ng qua Trng Tien ln ng Ben Ng, vng xuong Ng Vien, nhng con ng chung toi  i thi thanh xuan, bong vap chan trn ng, hn a lan ri kho khan nh tieng at ri tien biet trn mot quan tai, nhng vien soi a ! mot thi tuoi xuan !  muon nhn vo tri ong ngha vi ch TAM, vi ch THNG !

Sn i, ni coi  em cha qua ma ngay cha ti  trong kinh Bat Nha co phai  nghn sau soi a van can co nhau  !

Thai Kim Lan

___________________________________________________________________________

1) Sisyphus : nhan vat trong huyen thoai Hy Lap, con cua Aiolos va n hoang Korinth, noi tieng la tinh ranh quy quyet a dam bat than chet troi lai e cho con ngi khoi phai chet, sau o b trng phat v toi ay suot i phai lan mot tang a ln nui, nhng khi en ni th tang a lai rt xuong, va Sisyphus lai phai bat au lai cong viec lan a ln nui.

2)& 4) Cong an Trieu Chau :"Mot hom trong t vien cua Hoa Thng Nam Tuyen

tang chung  ong va tay ng tranh nhau mot con mo. Nam Tuyen cam con

meo gi len noi, „ai chung neu co ai noi c (ac ao) th cu mang cho meo,

bang noi khong c (ao bat ac) th ta se chem meo vay!". Chung chang ai

noi c, Nam Tuyen bn chem meo. Chieu en, Trieu Chau ve, Nam Tuyen

em chuyen ke lai cho Trieu Chau. Trieu Chau bn ci giay, e ln au roi i ra.

Nam Tuyen noi. "Neu nh co ong  o, han  cu c mang cho mo roi."

3) Cong an Thien hoc noi tieng cua Hakuin:" Khi ta vo hai tay vao nhau th co tieng vo tay,

HAY LANG NGHE TIENG VO CUA MOT BAN TAY ".

4) Xin xem  tren

Source: Trang nha Khuong Viet