Ngöôøi Vieät coù caâu "pheùp vua thua leä laøng."
Nhöõng phong tuïc daân gian laém luùc ñöôïc bieát nhieàu hôn laø nhöõng
nguyeân taéc chaùnh truyeàn. Leã Thöôïng Nguyeân Raèm Thaùng Gieâng laø moät
tröôøng hôïp ñieån hình. Teân Phaïn ngöõ cuûa ñaïi leã laø Maghapuja coù
nghóa laø leã hoäi ngaøy raèm thaùng Magha - töông ñöông vôùi thaùng
Gieâng theo lòch Trung Hoa. Goïi laø Thöôïng Nguyeân laø caùch phaân chia theo
AÂm Lòch cuøng vôùi Raèm thaùng Baûy laø Trung Nguyeân vaø Raèm thaùng
Möôøi laø Haï Nguyeân. Ngöôøi Phaät töû Vieät Nam thöôøng ñi chuøa xin
daâng sôù caàu an cuùng sao giaûi haïn. Vì laø ngaøy Raèm ñaàu naêm neân
caùc chuøa toå chöùc leã raát troïng theå.
Ñaïi leã Raèm Thaùng Gieâng theo truyeàn thoáng Phaät
Giaùo mang hai yù nghóa: Thöù nhaát kyû nieäm ngaøy ñöùc Phaät thuyeát kinh
Giaûi Thoaùt Giaùo taïi Thaùnh Hoäi Taêng Giaø. Thöù hai kyû nieäm ñaùnh
daáu ngaøy Ñöùc Phaät coâng boá Giaùo Phaùp ñaõ ñöôïc thieát laäp
vöõng vaøng vaø Ngaøi seõ vieân tòch trong ba thaùng nöõa.
Kinh Giaûi Thoaùt Giaùo - Ovadaøpatimokkha- laø baøi kinh
coâ ñoïng veà giaùo phaùp cuûa chö Phaät, caên baûn cuûa ñôøi soáng tu
taäp vaø toân chæ hoaèng phaùp. Môû ñaàu baøi kinh ñöùc Theá Toân daïy
raèng söï cuùng döôøng ñöùc Phaät baèng caùch cao quí nhaát laø söï
haønh trì Phaät Phaùp.
Ai haønh trì chaùnh Phaùp
Laø cuùng döôøng ñöùc Phaät
Baèng caùch cao quí nhaát
Trong caùc söï cuùng döôøng
Phaùp maø Ngaøi daïy coù theå toùm löôïc trong ba ñieàu:
khoâng laøm caùc aùc nghieäp, huaân tu haïnh laønh vaø thanh loïc taâm yù.
Caâu kinh naày ñaõ trôû thaønh lôøi toaùt yeáu Phaät Phaùp quen thuoäc
vôùi moïi ngöôøi Phaät töû.
Khoâng laøm caùc nghieäp aùc
Naêng tu taäp haønh haïnh laønh
Thanh loïc taâm thaïnh tònh
Laø huaán ngoân chö Phaät
Tieáp theo ñöùc Phaät nhaán maïnh khaû naêng kham nhaãn trong
cuoäc soáng tu taäp. Vò sa moân treân ñöôøng ñaïo phaûi hoïc ñöùc chòu
ñöïng nhaãn naïi. Tröôùc heát laø ñoái vôùi baûn thaân. Ñöùc Töø
Phuï nhaéc nhôû veà con ñöôøng giaûi thoaùt maø chö Phaät truyeàn daïy
ñeàu ñoøi hoûi söï kieân taâm. Töï cheá khoâng nuoâi hieàm haän, nghieâm
trì giôùi luaät, phoøng hoä caùc caên, tieát ñoä trong aên uoáng, soáng
thanh tònh ñoäc cö, soáng vôùi taâm höôùng thöôïng laø nhöõng phaùp
caên baûn cuûa ngöôøi caàu ñaïo giaûi thoaùt.
Dieät aùc baèng nhaãn naïi
Laø phaùp moân toái thaéng
Chöùng giaûi thoaùt nieát baøn
Laø thaønh töïu toái thöôïng
Sa moân khoâng hieàm haän
Luoân tinh nghieâm giôùi luaät
Soáng phoøng hoä caùc caên
Tieát ñoä trong aåm thöïc
Soáng thanh tònh ñoäc cö
Höôùng taâm caàu giaûi thoaùt
Ñi xa hôn ñöùc Phaäät daïy theá naøo laø caùi ñeïp, caùi
ñöôïc, caùi noåi baät maø moät ngöôøi treân ñöôøng ñaïo neân mong
moûi. Phaùp nhaãn naïi laø trang söùc ñeïp nhaát; laø ñieàu kieän taát
yeáu cho caùc thieän phaùp phaùt trieån; laø trang söùc cuûa ngöôøi trí;
laø veû ñeïp cuûa ngöôøi hieàn; laø ñieàu kieän daãn ñeán nhöõng thaønh
töïu trong cuoäc soáng. Nhaãn naïi laø phöông caùch dieäu duïng hoaù giaûi
moïi tranh chaáp.
Taát caû caùc haïnh laønh
Lôùn maïnh nhôø kieân taâm
Vôùi hieàn trí trong ñôøi
Duøng nhaãn laø söùc maïnh
Laøm sang baèng nhaãn naïi
Laøm ñeïp baèng nhaãn naïi
Laøm giaøu baèng nhaãn naïi
Thaønh coâng vôùi nhaãn naïi
Nhöõng tranh chaáp lôùn nhoû
Hoaù giaûi nhôø nhaãn naïi
Ñöùc Phaät cuõng neâu roõ toân chæ hoaèng phaùp khi Ngaøi
daïy chö Taêng: Ñôøi sa moân soáng vì lôïi ích cuûa muoân loaøi. Khoâng
duï doã, haêm doïa, hay duøng phæ baùng, phaù hoaïi tha nhaân. Con ñöôøng
giaûi thoaùt giaùc ngoä laø con ñöôøng cuûa nhöõng ngöôøi töï giaùc.
Khoâng meâ hoaëc, doaï haåm
Khoâng gaây thöông toån ai
Sa moân hoaèng ñaïo caû
Vì lôïi laïc cho ñôøi
Moät hoïc giaû Phaät giaùo goïi kinh Giaûi Thoaùt Giaùo laø
baûn tuyeân ngoân veà toân chæ tu taäp vaø hoaèng phaùp cuûa Taêng löõ.
Baûn tuyeân ngoân ñoù ñaõ ñöôïc Ñöùc Phaät long troïng trình baøy
tröôùc moät thính chuùng toaøn baäc thaùnh nhôn giaûi thoaùt. Taát caû ñaõ
im laëng maëc nhieân ñoùn nhaän.
Thaùnh Hoäi Taêng Giaø laø moät söï coá hy höõu xaåy ra
duy nhaát moät laàn trong thôøi Ñöùc Phaät Thích Ca Maâu Ni. Thuôû aáy,
Ñöùc Ñieàu Ngöï ñang truù ôû chuøa Truùc Laâm taïi thaønh Raøjagaha.
Ñoù ngaøy traêng Raèm thaùng Magha (thaùng Gieâng). Maëc duø khoâng moät
lôøi môøi naøo, 1250 vò thaùnh Taêng töï vaân taäp veà. Taát caû ñeàu
laø baäc thaùnh töù quaû voâ laäu giaûi thoaùt vaø ñeàu xuaát gia baèng
lôøi goïi cuûa Ñöùc Phaät: "ehi bhikkhu - thieän lai tyø kheo".
Nhöõng baäc phöôùc hueä veïn toaøn ñoù ñaõ ngoài vaây quanh döôùi chaân
cuûa Ñaáng Ñaïi Giaùc trong söï im laëng tuyeät ñoái. Nhöõng lôøi giaûn
dò nhöng thaâm saâu cuûa Phaät ñöôïc ñoùn nhaän bôûi nhöõng taâm hoàn
cao khieát. Döôùi aùnh traêng vaèng vaëc saùng trong vöôøn truùc, tieáng
noùi giaùc ngoä ñöôïc noùi leân bôûi con ngöôøi giaùc ngoä cho moät hoäi
chuùng giaùc ngoä. Quaû laø moät cuoäc gaëp gôõ voâ tieàn khoaùng haäu.
Raèm Thaùng Gieâng cuõng kyû nieäm ngaøy Ñöùc Phaät
tuyeân boá ñaïo troøn duyeân maõn vaø Ngaøi seõ vieân tòch trong ba
thaùng nöõa. Sau 45 naêm hoaèng ñaïo, ñöùc Phaät keát thuùc naêm sau cuøng
baèng cuoäc haønh trình daøi. Naêm aáy Ngaøi ñaõ 80 tuoåi. Con ñöôøng töø
Raøjagaha veà Kusinara ghi laïi nhieàu söï coá quan troïng. Taïi Vesalì, Ñöùc
Ñieàu Ngöï "vôùi caùi nhìn cuûa con voi chuùa" ñöa maét quanh nuùi
ñoài thanh tuù cuûa xöù Vajji laàn sau cuøng. Buoåi tröa hoâm ñoù toân giaû
Ananda vò thò giaû cuûa ñöùc Nhö Lai caûm nhaän söï rung chuyeån maïnh cuûa
moät côn ñoäng ñaát trong khi ñang thieàn tònh. Toân giaû ñeán gaëp baäc
Ñaïo Sö vaø töø kim khaåu cuûa Phaät toân giaû ñöôïc bieát raèng Ñöùc
Phaät ñaõ quyeát ñònh seõ vieân tòch sau 3 thaùng tôùi. Khoâng caàm
ñöôïc nöôùc maét, ngöôøi ñeä töû trung kieân naày ñaõ khaån caàu
ñöùc Phaät truï theá laâu hôn. Ñöùc Phaät oân toàn: Hôõi Ananda, caùc con
coøn chôø ñôïi gì nöõa ôû Nhö Lai. Giaùo phaùp ñaõ ñöôïc truyeàn
daïy ñaày ñuû khoâng coù gì giaáu kín. Boán chuùng ñeä töû ñaõ ñöôïc
höôùng daãn ñaày ñuû trong vieäc tu hoïc. Phaùp vaø Luaät ñaõ ñöôïc
giaûng giaûi töôøng taän. Raát deã daøng cho haäu theá chia seû taâm traïng
cuûa toân giaû Ananda nhöng cuõng khoâng theå queân raèng söï hoaøn taát
ngoâi nhaø giaùo phaùp cuûa Ñöùc Phaät laø moät söï kieän thieâng lieâng
ñeå kyû nieäm.
Raèm Thaùng Gieâng cuõng ñöôïc goïi laø Ngaøy Phaùp
Baûo - Dhamma Day. Cuøng vôùi ngaøy Phaät Baûo (ñaïi leã Raèm Thaùng Tö)
vaø ngaøy Taêng Baûo ( Leã Kathina thaùng Möôøi.) Bôûi vì noäi dung kinh
Giaûi Thoaùt Giaùo ñöôïc xem laø toân chæ cuûa giaùo Phaùp neân ñaïi leã
naày ñöôïc goïi laø Ngaøy Phaùp Baûo. Giaùo Hoäi Taêng Giaø Nguyeân Thuyû
Vieät Nam taïi haûi ngoaïi ñaõ thoâng qua ba ngaøy leã treân laø nhöõng
ngaøy truyeàn thoáng cuûa Phaät giaùo vaø nhöõng ngaøy leã chính thöùc
khaùc trong naêm nhö ngaøy Cha Meï (vu lan), Ngaøy Thieáu Nhi (trung thu) ...
Quyeát ñònh ñöôïc coâng boá vaøo thaùng 11 naêm 1997.
Thoï Trì Haïnh Ñaàu Ñaø laø caùch cuùng döôøng
baèng söï tu taäp. Lôøi xöa Phaät daïy ai haønh trì chaùnh phaùp laø cuùng
döôøng Nhö Lai baèng caùch cao thöôïng. Nay nhöõng ñeä töû cuùng döôøng
Phaät baèng moät ñeâm tu hoïc khoâng nguû. Chöõ ñaàu ñaø laø phaïn aâm
cuûa töø ngöõ Dhutanga coù nghóa laø phaùp tieâu tröø phieàn naõo. Coù
taát caû laø 13 haïnh ñaàu ñaø. Quyeån Thanh Tònh Ñaïo (Visuddhimagga) giaûi
thích töôøng taän veà moãi haïnh vôùi hieäu naêng ñoái trò nhöõng phieàn
naõo khaùc nhau. Haïnh ñaàu ñaø trong ñaïi leã laø haïnh sau cuøng cuûa
möôøi ba haïnh. Ñaây laø phaùp tieát cheá söï meâ nguû baèng caùch chæ
ñi, ñöùng, ngoài chöù khoâng naèm. Noùi caùch khaùc ñaây laø moät ñeâm
khoâng nguû tu taäp cuùng döôøng ñöùc Phaät. Thieàn sö Buddhadaøsa ghi laïi
nhöõng kinh nghieäm baûn thaân khi Ngaøi thöùc ñeâm thieàn ñònh trong
röøng: "theá giôùi veà ñeâm quaû coù nhieàu ñieåm kyø dieäu. Hình
nhö trong söï yeân tónh cuûa maøn ñeâm coù caû bao nhieâu söï soáng ñoäng
tieàm aån. Nhöõng ai theo ñuoåi cuoäc soáng tinh thaàn khoâng neân boû qua
kinh nghieäm quí baùu naày." Tuøy theo moãi chuøa, ñeâm ñaàu ñaø coù
theå bao goàm nhieàu tieát muïc tu hoïc. Thöôøng thì goàm coù thuyeát phaùp,
luaän ñaïo, tuïng kinh, keä kinh, haønh thieàn, kinh haønh ..v.v.. Noùi chung
laø nhöõng sinh hoaït tu hoïc khoù tìm thaáy ôû nhöõng ñaïi leã khaùc.
Cuùng ñeøn cuõng laø moät nghi thöùc ñaëc bieät cuûa
ñaïi leã. Tuùc Sanh Truyeän cho chuùng ta bieát khoâng phaûi chæ coù trong
thôøi Ñöùc Phaät ñeán nay môùi coù vieäc cuùng ñeøn. Töø thôøi xa xöa
ñaõ coù caùch duùng döôøng nhö vaäy. Neàn vaên minh AÁn haø coù tuïc
thôø löûa neân xem ñeøn nhö nhö moät leã phaåm quan troïng trong nghi thöùc
toân giaùo. Thôøi xöa ñeøn laø moät nhu yeáu cho caùc phaùp hoäi buoåi
toái. Vì theá cuùng ñeøn cuõng laø cuùng döôøng Phaùp Baûo. Duø laøm cho
saùng hay cho ñeïp thì theo lyù Nhaân Quaû ngöôøi cuùng ñeøn coù phöôùc
quaû sanh laøm ngöôøi coù göông maët saùng laïng ngoaøi ra neáu coù nguyeän
löïc cuõng laø nhaân sanh trí hueä. Ngöôøi Phaät töû Vieät nam xem höông,
ñaêng, hoa, quaû laø boán leã phaåm cuùng döôøng chính cho baøn thôø. Vì
leã thoï ñaàu ñaø toå chöùc buoåi toái neân cuùng ñeøn mang laïi khoâng
khí thieâng lieâng ñaët bieät. 28 ngoïn ñeøn ñöôïc thaép ñeå cuùng
döôøng 28 vò Chaùnh Ñaúng Chaùnh Giaùc nhö trong Buddhavamsa ghi cheùp. 108
ngoïn ñeøn ñeå tieâu tai baït nghieäp töø 6 caên, 6 caûnh, 6 thöùc thuoäc
noäi phaàn vaø ngoaïi phaän trong ba thôøi quaù khöù, hieän taïi, vò lai
((6+6+6)*2*3=108). Tuïc cuùng cuùng sao giaûi haïn vaøo leã Thöôïng Nguyeân
cuõng laáy vieäc cuùng ñeøn laøm nghi thöùc chaùnh. Noùi chung duø theo
truyeàn thoáng hay taäp tuïc thì leã Thöôïng Nguyeân vaãn coù hai ñieåm
noåi baät laø cuùng döôøng ngaøy Phaùp Baûo vaø caàu an cho baûn thaân vaø
gia ñình.
Tyø Kheo Giaùc Ñaúng
Chuøa Phaùp Luaân, Houston, Texas, U.S.A.