Quang Duc

_____________________________________________________________

...... ...

VE MOI QUAN HE GIA T TRONG
CA NHAN VA T TON DAN TOC

Minh Chi
(Hoc Vien Phat Giao Viet Nam)

Co hay khong co moi quan he gia hai hien tng hay s kien tam ly t trong ca nhan va t ton dan toc?

Co ch! Mot ngi t trong se khong bao gi noi g, lam g co the boi nho dan toc mnh, at nc mnh du mnh ang  trong nc hay nc ngoai. Ch co nhng ngi khong biet t trong mi co the lam nhng cong viec boi nho o, la co y thc hay khong co y thc. V vay, toi ngh rang, trong moi quan he nay, mat c ban va quyet nh la long t trong ca nhan, la hien tng hay s kien tam ly ma toi se phan tch cu the  phan sau cua bai.

T ton dan toc ung an.

T ton dan toc khong co ngha la t cao dan toc, cang khong co ngha la chu ngha dan toc hep hoi, at dan toc mnh len tren cac dan toc khac. T ton dan toc khong co ngha la i au, luc nao cung ba hoa dan toc Viet Nam g cung hay, g cung gioi, "mang dep lop i vao vu tru", au oi tri, chan ap at, i ra gia thien ha khong s e quoc nao het...

Toi cho rang, sau gan na the ky, chien tranh chong hay e quoc hung manh Phap va My va cac e quoc khac khong tien neu ten  ay, neu co vai ngi Viet Nam ba hoa qua ang oi chut cung khong sau, mien la ng co noi mai, noi hoai va nhat la ng co nham lan o la t ton dan toc hay t hao dan toc.

T ton dan toc ung an trc het the hien trong viec lam ch khong phai trong li noi. Ma viec lam  ay la, moi ngi, tren cng v cua mnh se, cong hien het sc mnh e nang cao trnh o kinh te, chnh tr, van hoa cua dan toc mnh ngang hang hay vt troi nhng at nc tien tien nhat tren the gii. Hai cuoc chien tranh the gii lan th nhat va lan th hai a xo ay hang tram trieu ngi t nhng quoc gia va dan toc khac nhau tren the gii vao mot cuoc ban giet nhau khong lo, khien cho nhng ngi co lng tri va lng tam t nhieu nc at cau hoi: Tai sao tren mot hanh tinh nho be khong khac nao mot hat bui trong khong gian vu tru vo tan lai co mot giong loai ngu si, ien ao goi la giong ngi co the chem giet lan nhau loan xa nh the nay? Khong ro cai giong loai ngu si, ien ao nay con tiep tuc xng ang e ton tai na hay khong, hay la e cho no b chon vui trong ho rac lch s, nhng cho cho mot giong loai sinh vat thong minh va sang suot hn.

Co nhng ngi suy ngh nh vay o. Tuy hien nay ho ch la so t, nhng ch cho rang ho ien, trong khi hang trieu ngi a va ang lao vao cuoc chem giet nhau la khong ien, la v so ong va so ong ong thuan lam nh vay. Trong cuon "The Sane Society" (Xa hoi lanh manh) cua Eric Fromm, tac gia co noi ti hien tng ien hai ngi (folie a deux) va hien tng ien hang trieu ngi (folie a millions). Fromm giai thch them la hien tng hang trieu ngi cung chia xe mot tat xau khong co ngha la bien tat xau o thanh mot c tnh tot... Chung ta phai dt khoat loai bo t tng cho rang, c mot so ong ngi tin ieu g o th ieu o la phai, c co mot so ong ngi lam ieu g o th ieu ay la tot.  Viet Nam, rat nhieu ngi cho rang, mang trinh la cai quy gia nhat cua ngi con gai, va cho rang ngi con gai mat mang trinh la mat tat ca, nhat la khi a mang tha cung nh a mang het toi vao mnh, cho nen quyen sinh i la hn! Thc ang phan nan cho mot xa hoi co the cong chng cho mot nhan thc sai lam, co lo va oc ac en nh vay! V nhan thc o co the ay ca hai mang song vao cho chet: ngi me va bao thai! Cho nen van e t ton la van e chung ta can co suy ngh va nhan thc oc lap, ch khong phai suy ngh theo uoi so ong, cung khong c suy ngh may moc theo truyen thong, v truyen thong cung co the sai, lac hau oi vi thi the a thay oi can ban.

T ton dan toc co ngha la dan toc mnh cung nh cac dan toc khac eu co quyen ton tai oc lap va t do, bnh ang vi cac dan toc khac trong khu vc va tren the gii, khong phan biet giau hay ngheo, ong hay t ngi, tien tien hay con lac hau. Moi dan toc eu co nhng cai hay ma cac dan toc khac co the hoc tap va bat chc, cung nh co nhng cai d can khac phuc, nham khien cho cong ong cac dan toc tren hanh tinh nay co the song hai hoa, thnh vng va yen on trong tinh than tng than tng ai va tng tr. ac biet la nhng nc giau co va tien tien co trach nhiem ao c giup  nhng nc con ngheo la lac hau. Hien nay 95% so vu kh tren the gii la do 5 nc thng trc cua Hoi ong Bao an san xuat va kinh doanh! Bao an la bao am hoa bnh! Nam nc co trach nhiem ao bao hoa bnh lai la nhng nc san xuat va kinh doanh 95% so vu kh lu hanh tren the gii. Toi noi, chnh 5 nc nay la gia ao c va thieu long t ton dan toc.

Noi dung cua long t trong ca nhan

Nh a noi ngay t au bai nay, trong moi quan he gia t ton dan toc va t trong ca nhan, th t trong ca nhan la van e can ban va chu yeu. Nen ao hoc phng ong, ac biet la ao Phat xem nguon goc cua moi gia tr ch thc la ca nhan con ngi va noi tam cua con ngi o. Va moi tien bo ch thc cung bat au t con ngi va noi tam cua con ngi.

Tam ly hoc Phat giao phan tch co hai yeu to tam ly (sach Phat goi la tam s) hnh thanh noi dung cua long t trong ca nhan: o la tam va quy. c hanh tam la c hanh biet xau ho vi ban than. Con c hanh quy la c hanh biet xau ho vi ngi khac. Ca hai c hanh biet xau ho vi t than va biet xau ho vi ngi khac eu co tac dung ngan ieu ac, thuc ay lam ieu thien. Sach Phat goi hai hanh nay la hai mon trang sc tot nhat cua con ngi, la c s, la noi dung cua long t trong ca nhan ma chung ta ang ban  ay.

Ngi Phat t co tam, ng trc viec ac se noi nh the nay: Ta mang than ngi nh the nay, tu hoc theo giao phap cua Phat nh the nay ma co the lam ieu ac va sai trai nh the nay ? Ngi Phat t suy ngh va noi nh the ben kien quyet khong lam ieu ac va sai trai o.

Cuon sach Tay Tang "Tam va Tam ly hoc Phat giao" (Mind and Buddhist Psychology–Ban dch Anh ng cua Herbert Guenther),  trang 42, dch hanh tam la self-respect, tc la long t trong. Va hanh tam c sach nay giai thch la "tranh ieu ma than mnh thay la sai trai".

Con quy th toi khong ro tai sao cuon sach lai dch ra t Anh la decorum, tuy rang khi cuon sach giai thch tac dung cua hanh quy th cung de hieu: "Tranh khong lam ieu sai trai, theo nhan nh cua nhng ngi khac." Tac dung cua hanh tam va hanh quy la giong nhau, tc la tranh ieu sai trai va ieu ac, nhng ong c th lai khac: hanh tam lay nhan nh cua t than lam chuan, hanh quy lay nhan nh cua tha nhan lam chuan.

T decorum tng t nh le trong Nho giao vay, co nhng ieu ma Nho s khong lam v khong ung le, hay khong hp le nghi cua Khong giao.

T decorum neu dch ra tieng Viet mot cach pho thong la phep lch s, tieng Phap la bienseance.

Toi hy vong cach giai thch s bo cua toi ve long t trong ca nhan, co the giup phan nao soi sang c hanh rat tot ep nay cua con ngi, du la ngi Viet Nam hay ngi bat c dan toc nao khac.

Noi chung, tam ly hoc Phat giao co u iem rat hay la phan tch chi tiet va sang to moi hien tng tam ly tch cc (thien) va tieu cc (ac), va nh vay co the giup chung ta tranh ieu ac, lam ieu thien. Tam ly hoc Phat giao khong co thai o map m, ba phai oi vi thien va ac, ma sach Phat thng khang nh la xa cach nhau nh at va tri, ni mat tri moc va ni mat tri lan, b bien ben nay va b bien ben kia (Xem Tang Chi II).

___________________

Cap nhat ngay 01-03-2001

Webmaster:quangduc@eisa.net.au

Tr ve trang Muc luc

au trang