Trong
kinh Pháp Hoa có một đoạn nhân duyên nói về chàng cùng
tử. Ngài Tuệ Trung Thượng Sĩ đã khéo diễn lại phần
đầu với đôi vần thơ:
Vĩnh
vi lãng đãng phong trần khách,
Nhật
viễn gia hương vạn lý trình.
Tạm
dịch:
Lang
thang làm khách phong trần,
Quê
hương ngày một muôn lần cách xa.
Anh chàng lỡ sống hay
muốn sống cái kiếp phong trần, tôi không hiểu rõ. Nhưng
tôi biết chắc chắn một điều là anh đã vui ít khổ nhiều.
Cho nên có lúc anh đã bật khóc. Tại vì anh nhớ cha, nhớ
nhà. Không chỉ mùa Xuân, mà bất luận nắng Hạ hay mưa
Thu, anh cũng không biết đâu là chốn trở về.
Trong kinh kể lại, kẻ ly
hương vào một sớm vô tình, đã đứng trước cửa ngõ
nhà mình. Nhưng anh lại vụt chạy. Để cho đôi mắt của
cha già thêm một lần nữa hắt hiu trông đợi. Anh chàng
cứ dạo lên những cung bậc thót tim, rồi hạ xuống thành
nốt nhạc não lòng. Thế nhưng những bản nhạc như vậy,
người ta thường bảo là những bản nhạc hay. Mới chết
chứ.
Đọc chuyện chàng cùng
tử, bất chợt tôi cũng nhớ về quê mình.
Lần về thăm quê sau cuối
trước khi đi tu, tôi muốn bơi lội giữa dòng sông cũ
để rửa sạch thân thể, lấy tay rẽ hai con nước rồi uống
vào cho thấm thấu quê hương. Sông Vàm Mương quê tôi
khiêm tốn giản dị, không có tên trên bản đồ, chỉ
quanh quẩn bên những cánh đồng âm thầm đợi mùa lúa
chín. Chưa bao giờ tôi thấy dòng sông có cuồng lưu. Ngày
đi, tôi có nói: Sông ơi ! Cho tôi gởi hồn quê. Và quê
ơi ! Cho tôi gởi bước chân lãng tử về nơi cuối trời.
Đó là chuyện một thời.
Bây giờ thì không biết
con sông nhỏ có còn róc rách giữa đôi bờ ruộng hiền
khô, hay nó đã nổi trận cuồng phong nhập vào cơn đại
hồng thủy nuốt chửng làng quê mất rồi. Năm ngoái, giờ
này tôi cũng đặt bút cho một mùa xuân sóng cuộn thác
gào ở miền Trung. Năm nay, cứ thấy mưa là đầu bút
ướt sủng, quê tôi lại nhạt nhòaà
Chúng ta cứ bềnh bồng
với những mùa xuân trái trời trở gió như vậy thì
men xuân quả là một giọt đắng. Ông trời còn bất thường,
trách gì người ta đang khóc chợt cười, đang thương chợt
ghét, đang buồn chợt vuià cũng là hợp lẽ "trời"
thôi. Xuân hạ thu đông luôn biến dịch không cùng, có gì
lạ đâu. Thế nhưng con người lại dễ quên lãng bởi sắc
màu âm thanh. Chỉ một chùm khói sương lãng đãng là mê
lộ tư bề, chắn mất lối ta về. Cho nên tuy động sinh mà
đã vong thân. Vì vậy chư Phật mới thị hiện ra nơi đời.
Không rực rỡ sắc màu,
không hồng diễm mong manh, mùa Xuân của Phật ở trong tâm,
chẳng có bốn mùa thay đổi. An lạc. Thường nhiên.
Mạc
vị Xuân tàn hoa lạc tận,
Đình
tiền tạc dạ nhất chi mai.
Tạm
dịch:
Chớ
bảo Xuân tàn hoa rụng hết,
Đêm
qua sân trước một cành mai.
Thiền
sư Mãn Giác.
Hoa tuy rụng nhưng vẫn còn
thơm ngát cội xưa. Ai dám nói hai tiếng "vĩnh tuyệt".
Không có gì còn mãi, cũng không có gì mất đi. Các pháp
chỉ thay đổi cho vui vậy thôi. Chứ thật ra không có gì
sanh, cũng không có gì diệt. Phật bảo: "Thị pháp trụ
pháp vị, thế gian tướng thường trụ". Đó là tất
cả những gì Như Lai muốn nói, mà dường như cũng không
muốn nói.
Chẳng lẽ con người chỉ
ấm áp với ba tháng Xuân ngắn ngủi, còn lại là Thu thắt
Đông se. Mà lỡ mùa Xuân với mưa tuôn gió cuốn như vừa
rồi đó thì sao ? Xuân như vậy chỉ càng làm cho lòng người
thêm man mác u hoài. Xuân như vậy chỉ có nước thúi ruột
mà chết. Cho nên đức Phật đã đi tìm một mùa Xuân mới.
Tâm Xuân. Trong đó không có thời gian, cũng không có
không gian. Không có hoa, cũng không có bướm. Hoa muốn
rụng thì cứ rụng, chẳng ai ở đó mà sợ mà lo. Xuân
muốn tàn thì cứ tàn, chẳng ai ở đó mà nắm mà níu
sắc hương mỹ vị biến hư không. Xuân tức tâm. Tâm tức
xuân. Tươi tắn. Tròn đầy.
Đóa sen lành đã vươn
mình phô sắc thắm, còn ngại chi nước đọng với bùn
tanh. Kinh Diệu Pháp Liên Hoa là kinh của Tri kiến Phật. Tri
kiến Phật là Tri kiến của chúng sanh đã giác ngộ. Chỉ
hai chữ giác ngộ mà "oan tình kết lại máu thành châu".
Cho nên biết không thể lìa chúng sanh mà có Phật, không
thể lìa khổ vui mà có Niết-bàn tịnh lạc. Kẻ chạy trốn
trần gian để tìm Phật sẽà buồn chết.
Trưởng giả hắt vào mắt
môi chàng cùng tử một hơi thở hồi sinh, làm cho anh giật
mình thoát kiếp điêu linh. Tôi thích đoạn kết của câu
chuyện có hậu. Chàng cùng tử cuối cùng giàu to không
là điều đáng nói. Với tôi, quý ở chỗ ông già đã
lê lết tấm thân trong đất bùn, tìm đủ mọi cách để
vựt con trai dậy từ rác rưởi tanh hôi. Vào đời phải
là bậc thượng sĩ liễu tri như vậy mới được. Mắt sáng,
tim rung. Tâm Xuân rộn rã nhịp đập hải triều âm.
Có bao giờ chúng mình tự
hỏi, ta cũng có quê hương mà không dám nhận, có cha mà
không dám nhìn ? Để một đời chìm đắm trong hư sinh. Thôi,
hãy gác qua chuyện đau lòng ấy đi. Sao ta không thử một
lần quày lại cố hương, quên hết mọi thứ trên đời.
Lùi củ khoai trong bếp lửa tro tàn, nhai nhỏm nhẻm cái mùi
vị quê hương, chia bùi xẻ ngọt chút ân tình. Lòng thanh
thản nhẹ nhàng.
Xem thử Xuân này ta ở
đâu ?
Source:
Tuần Báo Giác Ngộ, số Xuân Tân Tî - 2001
