ÐỨC PHẬT
ÐÃ DẠY NHỮNG GÌ
Hòa
thượng Walpola Rahula
Thích Nữ Trí Hải dịch (1998)
Nguyên
tác: "What The Buddha Taught"
(Tựa đề lần xuất bản thứ
nhất, 1966: "Con đường thoát khổ")
--- o0o
---
KINH NIỆM XỨ
Satipatthànasutta
Ðây
là những gì tôi được nghe: Một thời, đức Thế Tôn trú tại xứ Kurus trong
một thị trấn tên Kammàssadhamma. Ở đây, đức Thế Tôn cho gọi các Tỳ kheo
và dạy như sau: "Này các Tỳ kheo, có con đường duy nhất khiến cho chúng
sinh được thanh tịnh, vượt qua sầu não, hủy diệt các khổ của thân và
tâm, đưa đến cách hành xử chân chính, đến sự thực chứng Niết-bàn. Ðấy là
Bốn niệm xứ.
Bốn niệm xứ là gì?
I. Quán thân:
1. Niệm hơi thở:
Ở đây, này các Tỳ kheo, một tỳ kheo quán sát thân thể
như là thân thể[1],
nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm để gột rửa tham dục lo sầu liên hệ đến
thế gian. Quán thọ trên các thọ, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm để gột
rửa tham dục lo sầu liên hệ đến thế gian. Quán tâm trên tâm, nhiệt tâm,
tỉnh giác, chánh niệm để gột rửa tham dục lo sầu liên hệ đến thế gian.
Quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm để gột rửa
tham dục lo sầu liên hệ đến thế gian.
Và này các Tỳ kheo, thế nào là một Tỳ kheo quán sát
thân thể như là thân thể?
Ở đây, này các Tỳ kheo, một tỳ kheo đi vào rừng, hay
đến một gốc cây, hay ngôi nhà trống, ngồi kiết già, lưng thẳng, đặt
chánh niệm trước mặt
[2].
Tỉnh giác vị ấy thở vào, tỉnh giác vị ấy thở ra. Khi thở vào một hơi
dài, vị ấy rõ biết "tôi đang thở vào một hơi dài." Khi thở ra một hơi
dài, vị ấy rõ biết "tôi đang thở ra một hơi dài." Khi thở vào một hơi
ngắn, vị ấy rõ biết "tôi đang thở vào một hơi ngắn." Khi thở ra ngắn, vị
ấy rõ biết "tôi đang thở ra một hơi ngắn." Vị ấy tập "cảm giác toàn
thân, tôi sẽ thở vào."[3]
Vị ấy tập "cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở ra." Vị ấy tập "An tịnh thân
hành, tôi sẽ thở vào." Vị ấy tập "An tịnh thân hành, tôi sẽ thở ra."
Này các Tỳ kheo, cũng như một người thợ quay hay đệ
tử ông ta, khi quay chậm, rõ biết mình đang quay chậm, khi quay nhanh rõ
biết mình đang quay nhanh. Cũng thế, này các Tỳ kheo, khi một Tỳ kheo
thở vô dài, vị ấy rõ biết mình thở vô dài; khi thở ra dài, vị ấy rõ
biết mình thở ra dài. Vị ấy tập làm cho thân hành được an tịnh như thế.
Như vậy vị ấy sống quán thân trên nội thân; quán thân
trên ngoại thân; quán thân trên cả nội ngoại thân. Vị ấy sống quán sự
sinh khởi trên thân; quán sự diệt tận trên thân; quán sự sinh và diệt
trên thân. "Thân thể là như vậy." Sự quán chiếu này hiện diện nơi vị ấy
chỉ cốt để có chánh tri, chánh niệm, và vị ấy sống không nương tựa bám
víu gì trên đời. Này các Tỳ kheo, như thế ấy là vị Tỳ kheo sống quán
thân thể như là thân thể.
2. Niệm bốn uy nghi:
Lại nữa, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo khi đi, tuệ tri
mình đang đi; khi đứng tuệ tri mình đang đứng; khi ngồi tuệ tri mình
đang ngồi; khi nằm, tuệ tri mình đang nằm; thân thể ở trong tư thế nào,
vị ấy đều tuệ tri.
[4]
Như vậy vị ấy sống quán thân trên nội thân; quán thân
trên ngoại thân; quán thân trên cả nội ngoại thân. Vị ấy sống quán sự
sinh khởi trên thân; quán sự diệt tận trên thân; quán sự sinh và diệt
trên thân. "Thân thể là như vậy." Sự quán chiếu này hiện diện nơi vị ấy
chỉ cốt để có chánh tri, chánh niệm, và vị ấy sống không nương tựa bám
víu gì trên đời. Này các Tỳ kheo, như vậy là một Tỳ kheo sống quán thân
thể như là thân thể.
3. Niệm thân hành
Lại nữa, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo hoàn toàn tỉnh
giác lúc đi tới đi lui; tỉnh giác lúc nhìn trước mặt hay nhìn quanh;
tỉnh giác khi co duỗi tay chân; tỉnh giác lúc đắp y mang bát; tỉnh giác
lúc ăn, uống, nhai, nếm; tỉnh giác lúc đại tiện tiểu tiện; lúc đi đứng
ngồi, ngủ, thức, nói, im, vị ấy hoàn toàn tỉnh giác, rõ biết việc mình
đang làm.
Như vậy vị ấy sống quán thân trên nội thân; quán thân
trên ngoại thân; quán thân trên cả nội ngoại thân. Vị ấy sống quán sự
sinh khởi trên thân; quán sự diệt tận trên thân; quán sự sinh và diệt
trên thân. "Thân thể là như vậy." Sự quán chiếu này hiện diện nơi vị ấy
chỉ cốt để có chánh tri, chánh niệm, và vị ấy sống không nương tựa bám
víu gì trên đời. Này các Tỳ kheo, như vậy là vị Tỳ kheo sống quán thân
thể như là thân thể.
4. Quán các thân phần:
Lại nữa này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo quán sát thân
này dưới từ hai gót chân lên đến đỉnh đầu, được bao phủ bởi da và chứa
đầy những vật bất tịnh khác nhau: "Trong thân này có tóc, lông, móng,
răng, da; thịt, gân, xương, tủy, thận; tim, gan, hoành cách mô, lá lách,
phổi; ruột, màng ruột, bao tử, phân; mật, đàm, mủ, máu, mồ hôi; mỡ, nước
mắt, mỡ nước, nước miếng, niêm dịch; nước khớp xương, nước tiểu." Này
các Tỳ kheo, như một túi xách có hai đầu đựng đầy những hạt ngũ cốc
khác nhau như gạo, lúa, đậu xanh, đậu lớn, mè, lúa đã xay; một người tỏ
mắt mở nó ra mà quan sát: "đây là gạo, đây là lúa, đây là đậu xanh, đây
là đậu lớn, đây là mè, đây là lúa đã xay." Cũng vậy, này các Tỳ kheo,
một Tỳ kheo quan sát thân này dưới từ gót chân lên đến đỉnh đầu, bao phủ
bởi da và chứa đầy những vật bất tịnh khác nhau: trong thân này có tóc,
lông, móng, răng, da; thịt, gân, xương, tủy, thận; tim, gan, hoành cách
mô, lá lách, phổi; ruột, màng ruột, bao tử, phân; mật, đàm, mủ, máu, mồ
hôi; mỡ, nước mắt, mỡ nước, nước miếng, niêm dịch, nước khớp xương, nước
tiểu.
Như vậy vị ấy sống quán thân trên nội thân; quán thân
trên ngoại thân; quán thân trên cả nội ngoại thân. Vị ấy sống quán sự
sinh khởi trên thân; quán sự diệt tận trên thân; quán sự sinh và diệt
trên thân. "Thân thể là như vậy." Sự quán chiếu này hiện diện nơi vị ấy
chỉ cốt để có chánh tri, chánh niệm, và vị ấy sống không nương tựa bám
víu gì trên đời. Này các Tỳ kheo, như vậy là một Tỳ kheo sống quán thân
thể như là thân thể.
5. Phân tích bốn yếu tố
Lại nữa, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo quán thân thể
theo các giới: "Trong thân này có địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong
giới." Này các Tỳ kheo, như một đồ tể khéo tay hoặc đệ tử ông ta, sau
khi giết một con bò, cắt nó thành nhiều mảnh đến ngồi ở ngã tư đường;
cũng vậy một Tỳ kheo quán sát thân này có những yếu tố: "Trong thân này,
có địa giới thủy giới hỏa giới phong giới."
Như vậy vị Tỳ kheo sống quán thân trên nội thân, quán
thân trên ngoại thân, quán thân trên cả nội ngoại thân. Vị ấy sống quán
sự sinh khởi trên thân, quán sự diệt tận trên thân, quán sự sinh diệt
trên thân. "Thân thể là như vậy." Sự quán chiếu này hiện diện nơi vị ấy
chỉ cốt để có chánh tri, chánh niệm, và vị ấy sống không nương tựa bám
víu gì trên đời. Này các Tỳ kheo, như vậy là một Tỳ kheo sống quán thân
thể như là thân thể.
6. Quán các giai đoạn tử thi
Lại nữa này các tỳ kheo, khi một tỳ kheo thấy một thi
thể quăng bỏ ngoài nghĩa địa một ngày, hai ngày, ba ngày, sình lên, xanh
bầm, hôi thối, vị ấy quán sát thân này như sau: "Thân này cũng một tính
chất như vậy, nó sẽ ra như vậy, không thể nào khác hơn."
Như vậy vị Tỳ kheo sống quán thân trên nội thân, quán
thân trên ngoại thân, quán thân trên cả nội ngoại thân. Vị ấy sống quán
sự sinh khởi trên thân, quán sự diệt tận trên thân, quán sự sinh diệt
trên thân. "Thân thể là như vậy." Sự quán chiếu này hiện diện nơi vị ấy
chỉ cốt để có chánh tri, chánh niệm, và vị ấy sống không nương tựa bám
víu gì trên đời. Này các Tỳ kheo, như vậy là một Tỳ kheo sống quán thân
thể như là thân thể.
Lại nữa này các Tỳ kheo, khi một Tỳ kheo thấy một thi
thể bị quăng bỏ trong nghĩa địa bị các loài quạ, diều hâu, kên kên rứt
ăn, hay bị các loài chó, dã can gặm khới, hay bị các loài côn trùng rúc
rỉa. Tỳ kheo quán sát thân này như sau: "Thân này cũng một tính chất như
vậy, nó sẽ ra như vậy, không thể nào khác hơn."
Như vậy vị Tỳ kheo sống quán thân trên nội thân, quán
thân trên ngoại thân, quán thân trên cả nội ngoại thân. Vị ấy sống quán
sự sinh khởi trên thân, quán sự diệt tận trên thân, quán sự sinh diệt
trên thân. "Thân thể là như vậy." Sự quán chiếu này hiện diện nơi vị ấy
chỉ cốt để có chánh tri, chánh niệm, và vị ấy sống không nương tựa bám
víu gì trên đời. Này các Tỳ kheo, như vậy là một Tỳ kheo sống quán thân
thể như là thân thể.
Này các Tỳ kheo, lại nữa Tỳ kheo khi thấy bị quăng bỏ
trong nghĩa địa, một thi thể với bộ xương còn gân liên kết, còn dính
thịt máu... một thi thể với bộ xương còn gân liên kết, đã hết thịt nhưng
còn dính máu... một thi thể với bộ xương còn gân liên kết đã hết cả
thịt, máu... một thi thể với bộ xương không còn liên kết, những đốt
xương rải rác chỗ này chỗ kia. Ðây là xương tay, đây là xương chân, đây
là xương ống chân, đây là xương bắp vế, đây là xương mông, đây là xương
sống, đây là xương sọ. Tỳ kheo quán sát thân này như sau: "Thân này cũng
một tính chất như vậy, nó sẽ ra như vậy, không thể nào khác hơn."
Như vậy vị Tỳ kheo sống quán thân trên nội thân, quán
thân trên ngoại thân, quán thân trên cả nội ngoại thân. Vị ấy sống quán
sự sinh khởi trên thân, quán sự diệt tận trên thân, quán sự sinh diệt
trên thân. "Thân thể là như vậy." Sự quán chiếu này hiện diện nơi vị ấy
chỉ cốt để có chánh tri, chánh niệm, và vị ấy sống không nương tựa bám
víu gì trên đời. Này các Tỳ kheo, như vậy là một Tỳ kheo sống quán thân
thể như là thân thể.
Lại nữa này các Tỳ kheo, khi Tỳ kheo thấy bị quăng bỏ
trong nghĩa địa, một thi thể chỉ còn xương trắng như vỏ ốc... chỉ còn là
đống xương lâu hơn ba năm... chỉ còn là xương thối trở thành bột. Tỳ
kheo quán thân này như sau: "Thân này cũng một tính chất như vậy, nó sẽ
ra như vậy, không thể nào khác hơn."
Như vậy vị Tỳ kheo sống quán thân trên nội thân, quán
thân trên ngoại thân, quán thân trên cả nội ngoại thân. Vị ấy sống quán
sự sinh khởi trên thân, quán sự diệt tận trên thân, quán sự sinh diệt
trên thân. "Thân thể là như vậy." Sự quán chiếu này hiện diện nơi vị ấy
chỉ cốt để có chánh tri, chánh niệm, và vị ấy sống không nương tựa bám
víu gì trên đời. Này các Tỳ kheo, như vậy là một Tỳ kheo sống quán thân
thể như là thân thể.
II. Quán thọ:
Này các Tỳ kheo, như thế nào Tỳ kheo sống quán thọ
trên các thọ? Này các Tỳ kheo, ở đây khi Tỳ kheo cảm giác lạc thọ, tuệ
tri rằng: tôi cảm giác lạc thọ, khi cảm giác khổ thọ, tuệ tri rằng: tôi
cảm giác khổ thọ, khi cảm giác bất khổ bất lạc thọ, tuệ tri rằng: tôi
cảm giác bất khổ bất lạc thọ. Hay khi cảm giác lạc thọ thuộc vật chất,
tuệ tri rằng: tôi cảm giác lạc thọ thuộc vật chất; hay khi cảm giác lạc
thọ không thuộc vật chất, tuệ tri rằng: Tôi cảm giác lạc thọ không thuộc
vật chất. Hay khi cảm giác khổ thọ thuộc vật chất, tuệ tri rằng: Tôi cảm
giác khổ thọ thuộc vật chất. Hay khi cảm giác khổ thọ không thuộc vật
chất, tuệ tri rằng: Tôi cảm giác khổ thọ không thuộc vật chất. Hay khi
cảm giác bất khổ bất lạc thọ thuộc vật chất, tuệ tri rằng: Tôi cảm giác
bất khổ bất lạc thọ thuộc vật chất. Hay khi cảm giác bất khổ bất lạc thọ
không thuộc vật chất, tuệ tri rằng: Tôi cảm giác bất khổ bất lạc thọ
không thuộc vật chất. Như vậy vị ấy sống quán thọ trên các nội thọ, hay
sống quán thọ trên các ngoại thọ, hay sống quán thọ trên nội thọ, ngoại
thọ. Hay sống quán sự sinh khởi trên các thọ; hay sống quán sự diệt tận
trên các thọ; hay quán tính sinh diệt trên các thọ. "Thọ là như vậy." Sự
quán chiếu này hiện diện nơi vị ấy chỉ cốt để có chánh tri, chánh niệm,
và vị ấy sống không nương tựa bám víu gì trên đời. Này các Tỳ kheo, như
vậy là Tỳ kheo sống quán cảm thọ trên các thọ.
III. Quán tâm:
Này các Tỳ kheo, như thế nào Tỳ kheo sống quán tâm
trên tâm? Này các Tỳ kheo, ở đây Tỳ kheo khi tâm có tham, tuệ tri rằng:
Tâm có tham; tâm không tham, tuệ tri rằng: Tâm không tham; tâm có sân,
tuệ tri rằng: tâm có sân; tâm không sân, tuệ tri rằng: tâm không sân;
tâm có si, tuệ tri rằng: Tâm có si; tâm không si, tuệ tri rằng: tâm
không si; tâm thâu nhiếp, tuệ tri rằng: tâm được thâu nhiếp; tâm tán
loạn, tuệ tri rằng: tâm bị tán loạn; tâm quảng đại, tuệ tri rằng: tâm
được quảng đại; tâm không quảng đại, tuệ tri rằng: tâm không được quảng
đại; tâm hữu hạn, tuệ tri rằng: tâm hữu hạn; tâm vô thượng, tuệ tri
rằng: tâm vô thượng; tâm có định, tuệ tri rằng: tâm có định; tâm không
định, tuệ tri rằng: tâm không định; tâm giải thoát, tuệ tri rằng: tâm có
giải thoát; tâm không giải thoát, tuệ tri rằng: tâm không giải thoát.
Như vậy vị ấy sống quán tâm trên nội tâm; hay sống
quán tâm trên ngoại tâm; hay sống quán tâm trên nội tâm, ngoại tâm. Hay
sống quán sự sinh khởi trên tâm; hay sống quán sự diệt tận trên tâm; hay
sống quán sự sinh diệt trên tâm. "Tâm là như vậy." Sự quán chiếu này
hiện diện nơi vị ấy chỉ cốt để có chánh tri, chánh niệm, và vị ấy sống
không nương tựa bám víu gì trên đời. Này các Tỳ kheo, như vậy là Tỳ kheo
sống quán tâm trên tâm.
IV. Quán pháp:
1. Năm triền cái
Này các Tỳ kheo, thế nào là Tỳ kheo sống quán pháp
trên các pháp? Này các Tỳ kheo, ở đây Tỳ kheo sống quán pháp trên các
pháp đối với năm triền cái. Và này các Tỳ kheo, thế nào là Tỳ kheo sống
quán pháp trên các pháp đối với năm triền cái? Này các Tỳ kheo, ở đây Tỳ
kheo nội tâm có ái dục, tuệ tri rằng: nột tâm tôi có ái dục, hay nội tâm
không có ái dục, tuệ tri rằng: nội tâm tôi không có ái dục. Với ái dục
chưa sinh nay sinh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy. Với ái dục đã sinh nay
được đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy. Với ái dục đã được đoạn diệt,
tương lai không sinh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy. Hay nội tâm có sân
hận, tuệ tri rằng: nội tâm tôi có sân hận; hay nội tâm không có sân hận,
tuệ tri rằng, nội tâm tôi không có sân hận. Với tâm sân hận chưa sinh
nay sinh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy. Với sân hận đã sinh, nay được đoạn
diệt, vị ấy tuệ tri như vậy. Với sân hận đã được đoạn diệt, tương lai
không sinh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy. Hay nội tâm có hôn trầm thụy
miên, tuệ tri rằng: nội tâm tôi có hôn trầm thụy miên; hay nội tâm không
có hôn trầm thụy miên, tuệ tri rằng: nội tâm tôi không có hôn trầm thụy
miên. Với hôn trầm thụy miên chưa sinh nay sinh khởi, vị ấy tuệ tri như
vậy. Với hôn trầm thụy miên đã sinh nay được đoạn diệt, vị ấy tuệ tri
như vậy. Với hôn trầm thụy miên đã được đoạn diệt, tương lai không còn
sinh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy. Hay nội tâm có trạo hối, tuệ tri
rằng: nội tâm tôi có trạo hối; hay nội tâm không có trạo hối, tuệ tri
rằng: nội tâm tôi không có trạo hối. Với trạo hối chưa sinh nay sinh
khởi, vi ấy tuệ tri như vậy. Với trạo hối đã sinh nay được đoạn diệt, vị
ấy tuệ tri như vậy. Với trạo hối đã được đoạn diệt, tương lai không sinh
khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy. Hay nội tâm có nghi tuệ tri rằng: nội
tâm tôi có nghi; hay nội tâm không có nghi, tuệ tri rằng: nội tâm tôi
không có nghi. Với nghi chưa sinh nay sinh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy.
Với nghi đã sinh nay được đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy. Với nghi đã
được đoạn diệt, tương lai không sinh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.
Như vậy vị ấy sống quán pháp trên các nội pháp, hay
sống quán pháp trên các ngoại pháp, hay sống quán pháp trên các nội
pháp, ngoại pháp; hay sống quán sự sinh khởi của các pháp, hay sống quán
sự diệt tận của các pháp, hay sống quán sự sinh diệt của các pháp. "Các
pháp là như vậy." Sự quán chiếu này hiện diện nơi vị ấy chỉ cốt để có
chính tri, chính niệm, và vị ấy sống không nương tựa bám víu gì trên
đời. Này các Tỳ kheo, như vậy là Tỳ kheo sống quán pháp trên các pháp
đối với năm triền cái.
2. Năm thủ uẩn
Lại nữa, này các Tỳ kheo, Tỳ kheo sống quán pháp trên
các pháp đối với năm thủ uẩn. Thế nào là Tỳ kheo sống quán pháp trên các
pháp đối với năm thủ uẩn? Này các Tỳ kheo, Tỳ kheo suy tư: "Ðây là sắc,
đây là sắc tập, đây là sắc diệt. Ðây là thọ, đây là thọ tập, đây là thọ
diệt. Ðây là tưởng, đây là tưởng tập, đây là tưởng diệt. Ðây là hành,
đây là hành tập, đây là hành diệt. Ðây là thức, đây là thức tập, đây là
thức diệt."
Như vậy vị ấy sống quán pháp trên các nội pháp, hay
sống quán pháp trên các ngoại pháp, hay sống quán pháp trên các nội
pháp, ngoại pháp; hay sống quán sự sinh khởi của các pháp, hay sống quán
sự diệt tận của các pháp, hay sống quán sự sinh diệt của các pháp. "Các
pháp là như vậy." Sự quán chiếu này hiện diện nơi vị ấy chỉ cốt để có
chánh tri, chánh niệm, và vị ấy sống không nương tựa bám víu gì trên
đời. Này các Tỳ kheo, như vậy là Tỳ kheo sống quán pháp trên các pháp
đối với năm thủ uẩn.
3. Sáu nội ngoại xứ:
Lại nữa này các tỳ kheo, tỳ kheo sống quán pháp trên
các pháp đối với sáu nội ngoại xứ. Này các Tỳ kheo, ở đây tỳ kheo tuệ
tri mắt và sắc, do duyên hai pháp này, kết sử[5]
sinh, vị ấy tuệ tri như vậy; với kết sử chưa sinh nay sinh khởi, vị ấy
tuệ tri như vậy; với kết sử đã sinh nay đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như
vậy; với kết sử đã đoạn diệt tương lai không sinh, vị ấy tuệ tri như
vậy. Vị ấy tuệ tri tai và âm thanh...mũi và mùi...lưỡi và vị...thân và
xúc...ý và các pháp; do duyên hai pháp này kết sử sinh, vị ấy tuệ tri
như vậy; với kết sử chưa sinh nay sinh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy; với
kết sử đã sinh nay đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy; với kết sử đã đoạn
diệt tương lai không sinh, vị ấy tuệ tri như vậy.
Như vậy vị ấy sống quán pháp trên các nội pháp, hay
sống quán pháp trên các ngoại pháp, hay sống quán pháp trên các nội
pháp, ngoại pháp; hay sống quán sự sinh khởi của các pháp, hay sống quán
sự diệt tận của các pháp, hay sống quán sự sinh diệt của các pháp. "Các
pháp là như vậy." Sự quán chiếu này hiện diện nơi vị ấy chỉ cốt để có
chánh tri, chánh niệm, và vị ấy sống không nương tựa bám víu gì trên
đời. Này các Tỳ kheo, như vậy là Tỳ kheo sống quán pháp trên các pháp
đối với sáu nội ngoại xứ.
4. Bảy giác chi:
Lại nữa này các Tỳ kheo, Tỳ kheo sống quán pháp trên
các pháp đối với bảy giác chi. Này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo khi nội tâm
có niệm giác chi, tuệ tri rằng "nội tâm tôi có niệm giác chi";
hay nội tâm không có niệm giác chi, tuệ tri rằng "nội tâm tôi không có
niệm giác chi"; và với niệm giác chi chưa sinh nay sinh khởi, vị ấy tuệ
tri như vậy; với niệm giác chi đã sinh nay được tu tập viên thành, vị ấy
tuệ tri như vậy. Hay nội tâm có trạch pháp giác chi...tinh
tấn giác chi... hỉ giác chi... khinh an giác chi...
định giác chi... xả giác chi, tuệ tri rằng: "nội tâm tôi
có xả giác chi"; hay nội tâm không có xả giác chi, tuệ tri rằng" nội tâm
tôi không có xả giác chi"; và với xả giác chi chưa sinh nay sinh khởi,
vị ấy tuệ tri như vậy; với xả giác chi đã sinh nay được tu tập viên
thành, vị ấy tuệ tri như vậy.
Như vậy vị ấy sống quán pháp trên các nội pháp, hay
sống quán pháp trên các ngoại pháp, hay sống quán pháp trên các nội
pháp, ngoại pháp; hay sống quán sự sinh khởi của các pháp, hay sống quán
sự diệt tận của các pháp, hay sống quán sự sinh diệt của các pháp. "Các
pháp là như vậy." Sự quán chiếu này hiện diện nơi vị ấy chỉ cốt để có
chánh tri, chánh niệm, và vị ấy sống không nương tựa bám víu gì trên
đời. Này các Tỳ kheo, như vậy là Tỳ kheo sống quán pháp trên các pháp
đối với bảy giác chi.
5. Bốn diệu đế (sự thật vi diệu):
Lại nữa này các Tỳ kheo, Tỳ kheo sống quán pháp trên
các pháp đối với Bốn sự thật. Này các Tỳ kheo, ở đây một Tỳ kheo như
thật tuệ tri: "Ðây là Khổ"; như thật tuệ tri: "Ðây là Khổ tập"; như thật
tuệ tri: "Ðây là Khổ diệt"; như thật tuệ tri: "Ðây là Con đường đưa đến
Khổ diệt."
Như vậy vị ấy sống quán pháp trên các nội pháp, hay
sống quán pháp trên các ngoại pháp, hay sống quán pháp trên các nội
pháp, ngoại pháp; hay sống quán sự sinh khởi của các pháp, hay sống quán
sự diệt tận của các pháp, hay sống quán sự sinh diệt của các pháp. "Các
pháp là như vậy." Sự quán chiếu này hiện diện nơi vị ấy chỉ cốt để có
chánh tri, chánh niệm, và vị ấy sống không nương tựa bám víu gì trên
đời. Này các Tỳ kheo, như vậy là Tỳ kheo sống quán pháp trên các pháp
đối với Bốn thánh đế.
* * *
Này các tỳ kheo, vị nào tu tập Bốn Niệm Xứ này như
vậy trong bảy năm, thì có thể chứng một trong hai quả sau đây: Một là
chứng Chánh trí ngay trong hiện tại; hay nếu còn hữu dư y
[6],
chứng quả Bất hoàn. Này các Tỳ kheo, không cần đến bảy năm, có người tu
tập Bốn Niệm Xứ này như vậy trong sáu năm, năm năm, bốn năm, ba năm, hai
năm, một năm cũng có thể chứng một trong hai quả: Một là chứng Chánh trí
ngay trong hiện tại; hay nếu còn hữu dư y, chứng quả Bất hoàn. Này các
Tỳ kheo, không cần đến một năm, có người tu tập Bốn Niệm Xứ này trong
bảy tháng cũng có thể chứng một trong hai quả : Một là chứng Chánh trí
ngay trong hiện tại; hay nếu còn hữu dư y, chứng quả Bất hoàn. Này các
Tỳ kheo, không cần đến bảy tháng, có người tu tập Bốn Niệm Xứ này trong
sáu tháng, năm tháng, bốn tháng, ba tháng, hai tháng, một tháng, nửa
tháng có thể chứng một trong hai quả : Một là chứng Chánh trí ngay trong
hiện tại; hay nếu còn hữu dư y, chứng quả Bất hoàn. Này các Tỳ kheo,
không cần đến nửa tháng, có người tu tập Bốn Niệm Xứ này trong bảy ngày,
có thể chứng một trong hai quả : Một là chứng Chính trí ngay trong hiện
tại; hay nếu còn hữu dư y, chứng quả Bất hoàn.
Này các Tỳ kheo, đây là con đường độc nhất đưa đến
thanh tịnh cho hữu tình chúng sinh vượt khỏi sầu não, diệt trừ khổ ưu,
thành tựu chánh trí, chứng ngộ Niết-bàn. Ðó là Bốn Niệm Xứ.
Thế tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỳ kheo ấy hoan hỉ
tín thọ lời Thế Tôn.
(Căn cứ bản
dịch của Hoà thượng
Thích Minh Châu
và bản Pháp ngữ của Hòa thượng W. Rahula, 1978).
Ghi chú:
[1]
Nghĩa là chỉ thấy thân thể là thân thể, không thêm những khái niệm
khác như thân của tôi, nam, nữ, trẻ, già vân vân.
[2]
Ngồi kiết già là hai chân bắt chéo nhau, bàn chân phải ngửa trên vế
trái, bàn chân trái ngửa trên vế phải. Ðặt chánh niệm trước mặt là để
tâm vào khoảng trống trước mặt, chỗ mình đang ngồi, mục đích là khỏi
mơ mộng viễn vông khiến tâm tán loạn.
[3]
Toàn thân nghĩa là toàn thể độ dài của hơi thở.
[4]
Tuệ tri là biết với trí tuệ ly tham chứ không phải chỉ biết bằng ý
thức. Vì như kẻ trộm cũng rất ý thức từng động tác của mình khi đi ăn
trộm, nhưng đấy không thể gọi là tuệ tri được.
[5]
Những gì cột trói và sai khiến tâm.
--- o0o
---
Mục lục | 01 | 02| 03 | 04 | 05 | 06 | 07 | 08 | 09
--- o0o
---
| Thư Mục Tác Giả
|
--- o0o
---
Chân thành cảm ơn Đạo hữu Bình Anson đã gởi tặng phiên bản
điện tử tập sách này
--- o0o
---
Trình bày:
Nhị
Tường
Cập nhật:
01-11-2002
